10.000 kỹ sư R&D trong 14 triệu dân là quá ít, TP.HCM cần cơ chế hút nhân tài

Phát biểu tại buổi thảo luận tổ cho ý kiến đối với các nội dung trình Kỳ họp thứ 5 HĐND TP.HCM chiều 21/9, đại biểu Lê Hồng Minh, Chủ tịch HĐQT Công ty VNG, cho biết, ông đặc biệt quan tâm đến các chính sách về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, là những chính sách mới Thành phố sẽ cụ thể hóa, tổ chức thực hiện Luật Phát triển đô thị.

Nhà đầu tư công nghệ cần cơ chế gì?

Theo ông, TP.HCM đã nỗ lực, cố gắng rất lớn trong việc xây dựng và hoàn thiện các dự thảo trong một thời gian rất ngắn. Hai nhóm chính sách quan trọng trình HĐND xem xét, thông qua tại kỳ họp được cộng đồng doanh nghiệp công nghệ quan tâm là ưu đãi thuế với hoạt động khởi nghiệp sáng tạo, cùng cơ chế, chính sách ưu đãi, hỗ trợ hình thành, phát triển các trung tâm nghiên cứu đạt chuẩn quốc tế.

Tuy nhiên, từ góc độ của một doanh nghiệp công nghệ, ông có cảm nhận “các dự thảo hiện nay vẫn đang khởi đầu quá thận trọng”.

Theo ông Minh, điều mà cộng đồng doanh nghiệp và các nhà đầu tư công nghệ kỳ vọng với TP.HCM là một cơ chế đủ mạnh, đủ khác biệt và có tầm nhìn dài hạn, để tạo ra một bước chuyển lớn cho toàn bộ hệ sinh thái khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo của Thành phố.

Cụ thể, với Nghị quyết ưu đãi thuế thư nhập doanh nghiệp và thuế thu nhập cá nhân, đối với doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, ông Minh cho rằng cần nhìn chính sách này từ thực tế hoạt động của các doanh nghiệp.

Trong giai đoạn đầu, phần lớn startup công nghệ chưa có lợi nhuận, thậm chí phải mất nhiều năm đầu tư cho nghiên cứu, phát triển sản phẩm và mở rộng thị trường. Vì vậy, ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp ở giai đoạn này, trên thực tế chưa phải là chính sách tạo ra tác động lớn nhất đối với họ.

Điều doanh nghiệp công nghệ cần hơn là chính sách thuế thu nhập cá nhân đủ hấp dẫn để thu hút nhân tài, chuyên gia công nghệ. Đặc biệt, thành phố cần có cơ chế để thu hút các tập đoàn lớn đầu tư nghiên cứu phát triển (R&D) dài hạn tại TP.HCM.

Ông dẫn chứng trong cuộc gặp gỡ với các doanh nghiệp tại Khu chế xuất Tân Thuận vào tuần trước, có 4 doanh nghiệp lớn trong lĩnh vực thiết kế vi mạch và bán dẫn nói hiện nay họ vẫn chưa thể áp dụng chính sách ưu đãi thuế thu nhập cá nhân đối với nhân lực làm việc trong các ngành công nghệ chiến lược, do chưa có hướng dẫn cụ thể, dù doanh nghiệp đã có văn bản trao đổi.

“Tôi cho rằng đây là một vấn đề rất đáng suy nghĩ. Bởi Luật đã mở ra, doanh nghiệp có nhu cầu, nhưng nếu địa phương không kịp thời hướng dẫn và triển khai, thì chính sách sẽ chưa đi được vào cuộc sống”, ông Minh nói.

Một vấn đề lớn hơn, nhà sáng lập VNG nói cần quan tâm là câu chuyện nhân lực R&D.

Theo ông Minh, hiện TP.HCM chỉ có khoảng 10.000 kỹ sư làm R&D đúng nghĩa, tức là lực lượng nhân công tri thức trực tiếp tham gia nghiên cứu và phát triển công nghệ. Trong số này, riêng Bosch đã có khoảng 3.000 kỹ sư; các doanh nghiệp thiết kế chip tại Khu chế xuất Tân Thuận như Marvell, Synopsys, Renesas cũng khoảng 3.000 kỹ sư.

“Đối với một đô thị có quy mô khoảng 14 triệu dân, 10.000 nhân lực R&D là một con số rất nhỏ. Vì vậy, tôi cho rằng chúng ta cần thay đổi cách tiếp cận về thu hút đầu tư”, ông Minh kiến nghị.

Trong giai đoạn phát triển mới, TP.HCM cần đặt ra mục tiêu khác trong thu hút FDI. Không chỉ thu hút vốn, nhà máy mà phải chú trọng thu hút năng lực nghiên cứu và phát triển, thu hút nhân lực tri thức.

Điều quan trọng, cốt lõi là TP.HCM cần tạo ra một khung pháp lý đủ vượt trội để các tập đoàn đa quốc gia có thể đặt trung tâm R&D, trung tâm thiết kế công nghệ, trung tâm đổi mới sáng tạo tại TP.HCM.

Nếu làm được điều đó, TP.HCM không chỉ thu hút thêm vốn đầu tư mà quan trọng hơn là sẽ gia tăng nhanh chóng số lượng kỹ sư, chuyên gia công nghệ và năng lực sáng tạo nội sinh. Đây mới là tài sản lâu dài của Thành phố.

Tập trung nguồn lực cho dự lớn

Góp ý về mục tiêu phát triển các trung tâm nghiên cứu đạt chuẩn quốc tế của TP.HCM, ông Lê Hồng Minh khẳng định rất ủng hộ chủ trương của Thành phố dành nguồn lực để phát triển. Theo dự thảo, ngân sách Thành phố dự kiến dành khoảng 400 trăm tỷ đồng mỗi năm, tương đương 2.000 tỷ đồng trong 5 năm cho mục tiêu này.

Nhưng điều quan trọng nhất là cách sử dụng nguồn lực này như thế nào để tạo ra sản phẩm thực tế cho Thành phố.

Ông đề nghị cần mạnh dạn thay đổi cách tiếp cận. Ngân sách nghiên cứu khoa học và công nghệ phải gắn với những bài toán thực tiễn, lớn và cụ thể của TP.HCM. Nguồn lực không nên phân bổ dàn trải cho nhiều dự án nhỏ, nặng tính học thuật, không tạo ra được những sản phẩm công nghệ có tác động rõ ràng đến đời sống và sự phát triển của Thành phố.

Cụ thể như bài toán hạ tầng xe điện, chuyển đổi số, giao thông thông minh, quản trị đô thị, năng lượng, môi trường và những vấn đề lớn mà Thành phố đang phải đối mặt.

“Và thay vì chia nhỏ nguồn lực, cần tập trung nguồn lực cho dự án lớn, trọng điểm, dành nguồn lực đủ lớn, thời gian đủ dài và trao quyền đủ mạnh cho các nhóm nghiên cứu, doanh nghiệp, trường đại học cùng giải quyết.

Mục tiêu cuối cùng không chỉ là có một đề tài được nghiệm thu, mà phải là có sản phẩm, có công nghệ và có khả năng ứng dụng thực tế”, ông Lê Hồng Minh nói.

Một vấn đề nhà sáng lập kỳ lân công nghệ đầu tiên của Việt Nam kiến nghị là xem xét mức thù lao dành cho các chuyên gia.

Theo dự thảo của UBND TP.HCM trình HĐND TP.HCM, lương, thù lao tối đa đối với kiến trúc sư, chuyên gia công nghệ được quy định ở mức 150 triệu đồng/tháng. Trong khi đó, theo quy định của Luật Khoa học và Công nghệ, mức thù lao có thể lên tới 300 triệu đồng/tháng.

Như vậy, nếu TP.HCM quy định ở mức trần 150 triệu đồng/tháng thì Thành phố đang tự giới hạn khả năng thu hút chuyên gia ở mức 50% so với khung Luật cho phép.

Trong cuộc cạnh tranh thu hút nhân tài công nghệ hiện nay, đặc biệt là những chuyên gia có khả năng giải quyết các bài toán lớn và phức tạp, cần có cơ chế đủ cạnh tranh. Ông kiến nghị TP.HCM nâng mức trần thù lao chuyên gia lên tối đa, theo đúng khung quy định của luật.

Theo ông Lê Hồng Minh, câu chuyện không phải là mức lương, mà quan trọng hơn, đó là thông điệp TP.HCM sẵn sàng trả mức tương xứng để thu hút những người có năng lực thực sự, cùng giải quyết những bài toán lớn của Thành phố.

“TP.HCM phải đặt mục tiêu là nơi tốt nhất thu hút nguồn lực, đãi ngộ nguồn lực”, ông nêu quan điểm.

Tại kỳ họp, UBND TP.HCM trình HĐND TP.HCM nhiều dự thảo nghị quyết liên quan đến phát triển khoa học công nghệ, hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo trên địa bàn. Như tờ trình về dự thảo Nghị quyết một số cơ chế, chính sách hỗ trợ phát triển hạ tầng, trung tâm đổi mới sáng tạo, trung tâm hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo, dự kiến TP.HCM chi khoảng 1.405 tỷ đồng hỗ trợ.

Tờ trình dự thảo Nghị quyết quy định một số cơ chế, chính sách hỗ trợ nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ, đổi mới sáng tạo; chuyển giao công nghệ; xác lập, khai thác và bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ trên địa bàn, dự kiến kinh phí hỗ trợ 1 năm khoảng 90 tỷ đồng.

Tờ trình dự thảo Nghị quyết quy định lĩnh vực, tiêu chí, điều kiện, thủ tục, mức hỗ trợ không hoàn lại từ ngân sách Thành phố cho ươm tạo dự án khởi nghiệp sáng tạo trên địa bàn, dự kiến kinh phí hỗ trợ khoảng 60 tỷ đồng/năm...