5 ngày trên đất nước Trung Hoa

Hà Nội đang cuối mùa đông, mưa phùn và những ngày nồm ẩm là đặc trưng nổi bật của thời tiết Bắc bộ vào kỳ giao mùa, nhưng so với Bắc Kinh thì giá lạnh quê nhà chưa thấm vào đâu. Nền nhiệt độ nơi đây ở ngưỡng 0 độ C. Mấy anh chị ở Đài Phát thanh quốc tế Trung Quốc cho biết, thời tiết Bắc Kinh đang ấm dần, nhưng chỉ cách đó ít ngày đã có lúc nhiệt độ xuống tới- 10 độ C. Khác với mùa đông quê mình, tiết trời ở đây lạnh nhưng khô, dù được nhắc là nhớ uống nhiều nước nhưng cảm giác khô môi, nẻ mặt vẫn thấy rõ rệt. Hai năm trước tôi có dịp đến Bắc Kinh vào đầu mùa hè, trên mọi ngả đường đâu đâu cũng xanh mướt cành non, nhiệt độ ấm áp cùng sự cởi mở của con người làm cho thành phố tươi tắn hơn. Đó là hình ảnh của Bắc Kinh vào mùa hè, còn trong những ngày đông này, đâu đâu cũng chỉ một màu nâu vàng, những cành cây khẳng khiu, trơ trụi, những lá ngô đồng chết rét chưa kịp lìa cành, những ô cửa đóng kín của những chung cư cao tầng tiếp nối nhau. Giá lạnh mùa đông và triệu triệu thực vật ngủ vùi làm cho sự đơn điệu kiến trúc của hàng ngàn căn nhà chung cư ở thành phố trên 10 triệu dân này lộ ra. Lúc này tôi càng thấm thía với cảm nhận của một kiến trúc sư phương Tây về vẻ đẹp đô thị Hà Nội. Ông nói, sở dĩ Hà Nội đẹp là bởi ở đó có không gian của những ngôi nhà thấp tầng lúp xúp sau những tán cây, những đường phố nối tiếp nhau bằng những ngôi nhà lô xô, cao thấp, những bức từng in dấu vết thời gian và thời tiết bốn mùa nhiều cảm xúc. Tới nơi đất người, thấy thủ đô mình còn nhiều điều phải quan tâm, còn nhiều việc phải làm, nhưng thủ đô Hà Nội ngàn năm văn hiến cũng có nhiều cái để tự hào, để gắn bó. Ông Phó giám đốc Đài Phát thanh quốc tế Trung Quốc mở đầu lời chào mừng đoàn Việt Nam trong buổi tiếp và làm việc bằng cách nói cởi mở nhưng rất ấn tượng về thủ đô Bắc Kinh. Ông nói, chỉ một tháng nữa thôi mời các bạn hãy trở lại Bắc Kinh, các bạn sẽ được thấy cả thành phố bừng tỉnh, cả thành phố chuyển mình sau một giấc ngủ dài bởi màu xanh non ngút ngàn của cây lá, đường phố sẽ rực rỡ sắc hoa, đâu đâu cũng ngọt ngào hương sắc. Ông Phó Giám đốc không chỉ có ý ca ngợi vẻ đẹp của thủ đô Bắc Kinh, ông muốn bắt đầu từ vẻ đẹp thiên nhiên, từ tình cảm hữu nghị láng giềng hai đất nước Việt Nam-Trung Quốc để bốn cơ quan báo chí gồm Đài phát thanh truyền hình Internet Trung quốc, Đài phát thanh, truyền hình Quảng Tây (Trung Quốc), Đài Truyền hình kỹ thuật số VTC Việt Nam, Đài phát thanh truyền hình Quảng Ninh (Việt Nam) khởi động làm lan tỏa lời ca tiếng hát cho thành công cuộc thi Tiếng hát hữu nghị Việt Trung năm 2012.

Đoàn công tác của chúng tôi gồm 8 thành viên. Ông Nguyễn Mạnh Hùng, giám đốc Đài phát thanh truyền hình Quảng Ninh dẫn đầu đoàn Đài Quảng Ninh. Ông Nguyễn Văn Bình, phó giám đốc Đài truyền hình kỹ thuật số VTC dẫn đầu đoàn Đài VTC. Cả hai Đài đều là thành viên Ban tổ chức cuộc thi Tiếng hát hữu nghị Việt Trung cùng với hai Đài phía Trung Quốc. Cuộc thi bắt đầu từ năm 2010, là sáng kiến của các cơ quan báo chí nhằm thông qua hoạt động ca hát làm cho nhân dân Việt Nam, nhân dân Trung Quốc hiểu biết và gần gũi nhau hơn, từ đó thắt chặt tình hữu nghị láng giềng hợp tác thân thiện giữa 2 đất nước vốn có lịch sử, văn hóa với nhiều nét tương đồng. Cuộc thi bắt đầu từ các vòng thi khu vực ở mỗi nước để chọn ra 6 thí sinh hoặc nhóm thí sinh tham dự vòng chung kết quốc tế tổ chức luân phiên hàng năm từ quốc gia này qua quốc gia khác. Khác với các cuộc thi ca hát khác, thí sinh tham dự cuộc thi Tiếng hát hữu nghị Việt Trung phải hát 2 ca khúc, một bài bằng tiếng Việt và một bài bằng tiếng Trung. Điều kiện đó đòi hỏi thí sinh phải dành thời gian tập bài hát không phải là tiếng mẹ đẻ của mình. Cuộc thi tổ chức lần đầu năm 2010 đạt kết quả ngoài mong đợi của Ban tổ chức. Đã có hàng ngàn thí sinh đăng ký tham gia các vòng thi khu vực. Vòng chung kết quốc tế năm đó tổ chức tại Đài Truyền hình Quảng Tây thu hút được sự quan tâm mong đợi của đông đảo khán giả, thính giả trên 2 đất nước. Vòng chung kết quốc tế năm 2011 do Đài phát thanh truyền hình Quảng Ninh tổ chức đã tiếp nối thành công, thêm một lần nữa chứng minh vị trí và sức thu hút của cuộc thi trong phong trào ca hát của nhân dân hai nước.

Sau những cố gắng liên tục, một cuộc thi có qui mô rộng lớn, đòi hỏi cao cả về chất lượng nội dung, nghệ thuật, cả về đảm bảo an toàn sóng đã thành hình hài, đường nét rất ấn tượng. Cán bộ, phóng viên của bốn Đài qua cuộc thi đã trở nên thân thiết bởi sợi dây liên lạc thường xuyên, bởi những buổi làm việc quên cả giờ ăn, giấc ngủ. Anh Đạt, bác Hải, anh Dương Xuân, La Thành ở Đài phát thanh truyền hình Quảng Tây năm nào cũng sang Việt Nam công tác vài ba lần. Anh Trần Đạt vừa là phiên dịch tiếng Việt, là biên tập viên, là MC của Đài Quảng Tây, khi tổ chức cuộc thi anh làm cả công việc hướng dẫn thí sinh Việt Nam hát chuẩn âm những bài hát tiếng Trung Quốc. Ở Ban tiếng Việt Đài phát thanh quốc tế Trung Quốc, chị Diệp Anh, anh Trương Vĩnh Tuyết, chị Ngọc Ánh, Sảnh Hoa, La Thành và các anh chị ở đây đều rất yêu mến đất nước con người Việt Nam. Mỗi khi có đồng nghiệp đến Việt Nam công tác hoặc bất cứ một dịp gặp mặt nào đó, các anh chị đều không quên gửi cho chúng tôi những kỷ vật lưu niệm, những bức tranh, bức ảnh, những tác phẩm báo chí mang đến những thông tin về lịch sử, văn hóa, về sự đổi mới phát triển hàng ngày trên cả hai đất nước. Các anh chị thân thiện, cởi mở, tạo điều kiện tốt nhất cho chúng tôi làm việc và không quên dành thời gian đưa chúng tôi đi thăm những địa danh lịch sử, những công trình văn hóa, kiến trúc gắn liền với các triều đại nhà nước Trung Quốc trong lịch sử.

Đài phát thanh, truyền hình, Internet quôc tế Trung Quốc là địa chỉ đầu tiên các bạn giới thiệu với chúng tôi. Sảnh Hoa cô gái có cái tên rất đặc trưng của người Trung Quốc, nói tiếng Việt tương đối trôi chảy nhưng phát âm vẫn còn lơ lớ theo cách người nước ngoài nói tiếng Việt đưa chúng tôi thăm phòng truyền thống. Đài phát thanh, truyền hình, Internet quốc tế Trung Quốc vừa kỷ niệm 70 năm thành lập. Từ chỗ chỉ chỉ phát sóng các chương trình phát thanh phục vụ kiều dân Trung Quốc ở nước ngoài, bây giờ Đài đã sản xuất cả các chương trình truyền hình, chương trình phát trên mạng Internet và là kênh duy nhất cung cấp các thông tin quốc tế cho tất cả các cơ quan báo chí của Trung Quốc. Ngoài phát thanh bằng tiếng phổ thông Trung Quốc, Đài còn phát chương trình bằng 38 thứ tiếng nước ngoài, đặt nhiều cơ quan văn phòng ở các quốc gia trên thế giới. Phòng truyền thống của Đài đặt ở tầng hai khu vực trung tâm của tòa nhà mười mấy tầng. Tại đây hàng trăm hiện vật lịch sử có giá trị được lưu giữ và bài trí trang trọng theo một hệ thống trật tự khoa học. Điều khiến chúng tôi thích thú là sự sinh động các kỷ vật lưu niệm của các đoàn công tác và của thính giả nghe đài từ các quốc gia trên thế giới gửi đến. Hình ảnh và kỷ vật về cuộc thi Tiếng hát hữu nghị Việt Trung, về mối quan hệ gắn kết cơ quan báo chí hai nước cũng được các bạn Trung Quốc lựa chọn trình bày và giới thiệu rất trang trọng. Xem phòng truyền thống, nghĩ về cách các bạn Trung Quốc đang làm nhằm tuyên truyền, quảng bá hình ảnh đất nước Trung Quốc ra bên ngoài cũng là điều rất đáng để cho chúng ta suy nghĩ và học hỏi trong bối cảnh Việt Nam đang từng ngày hội nhập sâu rộng, rất cần sự hiểu biết, chia sẻ từ chính phủ, bạn bè và nhân dân các quốc gia trên thế giới.

Thời gian chúng tôi ở Bắc Kinh chỉ có hai ngày. Đất nước Trung Quốc rộng lớn chứa đựng hàng ngàn di tích lịch sử văn hóa có giá trị thời gian quả là một thách thức quá khả năng đối với bất cứ ai có sở thích muốn khám phá và chiêm ngưỡng thực tế. Hướng dẫn chúng tôi tham quan Bắc Kinh, tới Vạn Lý Trường Thành, quảng trường Thiên An Môn, Tử Cấm Thành ngoài anh Trương Vĩnh Tuyết một người Hoa gốc Việt lớn lên ở thành phố Thanh Hóa còn có phóng viên tên Vỹ Hạ quê ở tỉnh Quảng Tây giáp với Việt Nam.

Vỹ Hạ được tuyển dụng làm phóng viên hơn một năm nay, cô có thời gian học tiếng Việt tại Đại học khoa học xã hội nhân văn Hà Nội. Cô kể với chúng tôi về những kỷ niệm khi học tập ở Việt Nam, đó là những kỷ niệm đẹp, hồn nhiên, phản ánh cảm nhận chân thật một góc quan sát của người nước ngoài lần đầu sống ở Hà Nội. Vỹ Hạ nói, Hà Nội có nhiều xe máy giống như Trung Quốc trước đây, nhưng Bắc Kinh bây giờ đã không còn xe máy, có chăng chỉ là những chiếc xe chạy bằng nhiên liệu điện. Hệ thống tầu điện ngầm, xe buýt công cộng và ô tô cá nhân với hạ tầng giao thông tương đối hoàn thiện đã thay thế hoàn toàn vai trò của hàng triệu chiếc xe máy cá nhân thải ra mỗi ngày lượng khí thải khổng lồ ở thành phố mười mấy triệu dân này. Ở Bắc Kinh phương tiện giao thông công cộng thuộc lĩnh vực được nhà nước trợ cấp nên đi tầu điện ngầm là rẻ nhất trong tất cả các loại cước giao thông. Chỉ với hai nhân dân tệ tương đương 660.000 đồng tiền Việt Nam là bạn có thể khám phá toàn bộ hệ thống đường tầu điện ngầm nội đô Bắc Kinh với chiều dài cả hàng trăm km. Chính quyền cũng hạn chế tối đa lượng ô tô cá nhân bằng nhiều hình thức như chỉ cấp đăng ký lưu hành một số lượng phương tiện nhất định mỗi ngày. Người mua xe muốn được lưu hành phải bắt thăm, nếu may mắn thì xe sớm được lưu hành, bằng không vẫn cứ phải chờ đợi đến một ngày đẹp trời nào đó. Chính quyền cũng áp dụng cấp biển số chẵn, biển số lẻ cho xe ô tô lưu hành vào nội thị, đồng thời thực thi nhiều biện pháp để đảm bảo trật tự giao thông đô thị. Các bạn ở Đài quốc tế Trung Quốc cũng nói, ở Hà Nội nếu có tiền các bạn có thể mua biệt thự, sở hữu ngôi nhà rộng bao nhiêu cũng được, còn ở Bắc Kinh, ngoài chuyện giá nhà đắt đỏ nhưng không phải bạn có tiền thì thích mua để ở bao nhiêu cũng được. Toàn bộ nhà ở Bắc Kinh đều do nhà nước xây dựng và hầu hết là chung cư cao tầng, nhưng phân cấp loại nhà, diện tích để ở như thế nào thì đều được nhà nước qui định bằng tiêu chuẩn, tiêu chí có phân định rõ ràng, công khai. Mỗi quốc gia, mỗi địa phương, hay mỗi vùng đều có những hoàn cảnh, đặc điểm và điều kiện sống khác nhau và vì vậy chính quyền ở đó cũng có những cách thức quản lý khác nhau, tuy nhiên tham khảo, suy xét, cảm nhận và học hỏinhững điều tốt là việc luôn cần thiết.

Sau hơn 1h bay từ thủ đô Bắc Kinh chúng tôi đáp xuống sân bay quốc tế Hàm Dương, thuộc thành phố Hàm Dương, tỉnh Thiểm Tây, cách trung tâm thủ phủ Tây An 47 km. Mùa đông ở Tây An rất lạnh. Đầu tháng ba nhưng trời vẫn rét và khô. Cũng giống như ở Bắc Kinh, cây cối ở đây đang còn tránh rét trong giấc ngủ vùi, tất cả đều trơ trụi lá, chỉ có những con đường cao tốc vươn dài mãi ra trước mũi xe đưa chúng tôi về trung tâm thủ phủ Tây An, một trong 4 kinh đô lớn nhất của nhà nước Trung Quốc trong lịch sử và là kinh đô của 13 triều đại, thời nhà Chu, nhà Tần, nhà Hán và nhà Đường. Trong suốt chiều dài lịch sử 3100 năm tồn tại, thủ phủ Tây An bồi đắp nên một quần thể di tích, địa danh phục vụ cho hoạt động thăm quan, du lịch phong phú vào bậc nhất ở Trung Quốc. Nếu rộng dài thời gian, chúng tôi sẽ phải mất ít nhất một tuần mới có thể tìm hiểu, khám phá được hết những địa danh và di tích nổi bật trên vùng đất này. Biết điều đó là không thể, bởi vậy các bạn Trung Quốc đã bố trí cho chúng tôi một lịch thời gian khiêm tốn đủ để cảm nhận những nét đặc trưng nhất trên mảnh đất có nhiều tầng văn hóa và những lớp tường thành dày đặc tiếp nối nhau. Trường thành Tây An là một trong hai thành cổ tương đối nguyên vẹn duy nhất còn lại hiện nay ở Trung Quốc. Trường Thành có chiều cao 13m, mặt thành rộng như một con đường lớn đủ chỗ cho 2 chiếc xe ô tô qua lại tránh được nhau. Bạn có thể đạp xe dạo trên mặt thành hoặc đi bộ ngắm nhìn toàn cảnh phủ Tây An trong 3 giờ nếu muốn đi trọn 1 vòng toàn bộ thành cổ.

Khu lăng mộ Tần Thủy Hoàng vị vua một thời thống nhất toàn cõi Trung Hoa về một mối cách trung tâm thủ phủ Tây An 50 km về phía Đông.Năm 1974, lần đầu tiên một phần hầm mộ được khai quật. Tại đây các nhà khảo cổ phát hiện ra hầm mộ binh mã dõng với 8000 tượng đất sét nung mô tả hình dáng, trang phục, vũ khí của các quan văn võ, binh lính và ngựa. Tượng các chiến binh dựng theo kích thước và đặc điểm đúng với hình dáng của họ trong đời sống. Năm 1994 việc khai quật thực hiện lần thứ 2, lần này thì kho tinh hoa Binh mã dõng đã lộ diện qua việc phát hiện ra kho chứa đựng trận thế kị binh gồm các cung thủ với những tư thế bắn tạo hình phong phú, mang tính nghệ thuật độc đáo do các nghệ nhân cách xa chúng ta hàng ngàn năm sáng tạo nên. Cũng giống ở nước mình, chiều dài thời gian, quá trình bào mòn của mưa nắng và những cuộc chiến tranh liên miên đã làm cho vô vàn những công trình kiến trúc có giá trị đỉnh cao trong lịch sử bị hư hại hoặc trở thành phế tích. Việc phát hiện ra một công trình nhân tạo đồ sộ cách chúng ta hàng ngàn năm dưới lòng đất đã trở thành một kỳ tích. Tuy nhiên, có một điều chúng tôi muốn nói đến trong ký sự này đó là cách mà Trung Quốc đang làm để tôn tạo, bảo quản và phát huy giá trị ở những công trình như thế này. Lăng mộ Tần Thủy Hoàng dưới lòng đất đến nay vẫn còn nhiều điều bí ẩn, chỉ biết rằng giá trị khảo cứu của nó là vô cùng to lớn và bất cứ một việc làm nóng vội nào cũng đều đi đến hủy diệt. Chính vì vậy, sau gần 40 năm phát hiện ra khu lăng mộ, giới nghiên cứu Trung Quốc cũng mới chỉ vài lần khai quật với một qui mô nhất định trong khả năng gìn giữ và khai thác du lịch. Những đường hầm chúng tôi tham quan đều được bảo quản bằng các khu nhà an toàn, có thiết bị giữ ổn định nhiệt độ, độ ẩm để hiện vật không bị tác động biến dạng.

Thăm quan Bảo tàng lịch sử Thiểm Tây, ngoài hàng ngàn hiện vật quí được trưng bày phản ánh các giai đoạn phát triển rực rỡ của vùng đất Thiểm Tây qua mấy ngàn năm lịch sử, chúng tôi còn được xem những bộ phim sản xuất bằng công nghệ điện ảnh 3D giới thiệu về văn hóa lịch sử Trung Hoa. Thăm quan ở bất cứ công trình nào trong những ngày ở Tây An, chúng tôi cũng đều bắt gặp hình ảnh thân thiện, nhiệt tình của các hướng dẫn viên. Dẫu không biết tiếng Trung Quốc nhưng nhìn cách họ giới thiệu, qua thái độ, cử chỉ, đủ biết những con người đó đang làm công việc với sự đam mê và tự hào về quê hương đất nước của họ thế nào.

Thành phố Tây An lung linh, rực rỡ trong ánh đèn đêm. Hàng ngàn ngọn đèn trang trí tỏa sáng thổi hồn vào những tác phẩm nghệ thuật trên đường phố. Quả thực chúng tôi chưa từng thấy ở đâu có nhiều công trình xây dựng hiện đại mà kế thừa, phát triển được nhiều nét cổ xưa như ở Tây An. Công viên, quảng trường, đường phố, đâu đâu người ta cũng cố gắng tạo nên những nét độc đáo mang dáng dấp của đô thị cung đình từng phát triển rực rỡ hàng thế kỷ trong lịch sử. Đến công viên ở Tây An bạn không phải mua vé vào cửa những vẫn được thưởng thức một chương trình nhạc nước đậm sắc màu nghệ thuật trong 30 phút… Các bạn Trung Quốc nói, nhà nước đang dành nhiều hơn nữa các giá trị phúc lợi cho người dân, cung cấp nhiều công trình, nhiều dịch vụ công cộng ra xã hội để mọi người dân đều được thụ hưởng bình đẳng. Bên cạnh các công trình hội họa, điêu khắc đặc sắc, Tây An còn là cái nôi của văn hóa cung đình. Trong những ngày lưu lại nơi đây, chúng tôi có dịp thưởng thức một chương trình biểu diễn nghệ thuật truyền thống đặc sắc mang đậm dấu ấn văn hóa cung đình. Xuất diễn đầu tiên bắt đầu lúc 17h. Đây không phải là thời điểm hợp lý để thưởng thức nghệ thuật đối với người dân địa phương nên chỉ có khoảng hơn 100 khán giả vào nhà hát mà phần lớn trong số đó là khách du lịch. Không gian nghệ thuật hài hòa cùng với chiều sâu trong từng tiết mục, thể hiện sự dàn dựng, chuẩn bị cực kỳ công phu, tỉ mỉ của các nghệ sĩ, diễn viên nhà hát. Điều đáng nói hơn nữa là sự hoành tráng về đạo cụ cùng các trang thiết bị phục vụ biểu diễn đã thực sự góp phần mang lại sự lôi cuốn đến tận cùng của nghệ thuật đích thực. Chỉ với hơn 100 khán giả, con số đó chỉ tương đương số diễn viên diễn trên sân khấu, điều đó khiến tôi cứ nghĩ mãi đến những chương trình nghệ thuật tôi đã từng xem ở đâu đó. Thiếu khán giả, nghệ thuật như thiếu lửa,tình như thiếu men, vậy mà nơi đây các diễn viên dường như say trên sân khấu, tất cả sự đam mê tỏa rạng khó có thể tìm được vết sạn sỏi hay bóng dáng của một chi tiết miễn cưỡng.

Những ngày ở Tây An và thời gian chúng tôi ở Trung Quốc chỉ vẻn vẹn 5 ngày. Những gì chúng tôi chứng kiến và cảm nhận thật sự khó quên. Cảm ơn các bạn Trung Quốc, cảm ơn các anh chị đồng nghiệp của chúng tôi ở Đài phát thanh truyền hình Internet quốc tế Trung Quốc, Đài truyền hình Thiểm Tây đã dành thời gian, tình cảm mang đến cho chúng tôi những cảm nhận tốt lành, cho cuộc thi Chung lời ca hữu nghị giữa hai đất nước có điều kiện ngân vang, bay xa kết nối và làm thắm thiết hơn tình cảm con người giữa hai quốc gia liền núi, liền sông, liền biển và nhiều duyên với nhau cả trong lịch sử và hiện tại.

Nguyễn Văn Bình