‘AI đang buộc các tòa soạn thay đổi cách tạo ra giá trị’

Theo ông Lê Quốc Minh, sự xuất hiện của Agentic AI với khả năng thực hiện liên tiếp nhiều tác vụ, đang đưa AI từ những công việc riêng lẻ vào sâu hơn trong quy trình sản xuất và vận hành báo chí. Vì vậy, câu chuyện của tòa soạn không còn dừng ở việc lựa chọn và sử dụng công cụ AI nào, mà là tổ chức lại quy trình, dữ liệu, hạ tầng và nguồn nhân lực khi AI ngày càng tham gia sâu vào hoạt động nghiệp vụ.

Từ “AI trong truyền thông” đến “truyền thông trong AI”

Một dịch chuyển đáng chú ý được ông Lê Quốc Minh nhấn mạnh là từ “AI trong truyền thông” sang “truyền thông trong AI”. Trước đây, độc giả thường sử dụng công cụ tìm kiếm để tìm thông tin, sau đó truy cập trang báo. Tuy nhiên, hiện nay AI ngày càng trở thành giao diện trực tiếp cung cấp câu trả lời tổng hợp cho người dùng.

Khi đó, nội dung báo chí vẫn được sử dụng nhưng lưu lượng truy cập không nhất thiết quay trở lại nguồn tin gốc. Đây là thay đổi có thể tác động trực tiếp đến mô hình phân phối nội dung và kinh tế của các cơ quan báo chí.

Theo ông Lê Quốc Minh, các tòa soạn vì vậy phải quan tâm hơn đến meta data, khả năng để nội dung được AI nhận diện, trích dẫn, đồng thời phải tính đến những vấn đề mới về bản quyền, cấp phép và chia sẻ giá trị.

Cùng với cơ hội, AI cũng đặt báo chí trước hàng loạt rủi ro, từ thông tin sai lệch, “ảo giác” AI đến deepfake và các vấn đề về bản quyền. Trong môi trường mà nội dung có thể được tạo ra với tốc độ chưa từng có, ông Minh cho rằng lợi thế của báo chí ngày càng nằm ở khả năng kiểm chứng và tạo dựng niềm tin với công chúng.

Ông nhấn mạnh AI không thể được coi là nguồn tin; nội dung do AI tạo ra không thể đưa nguyên văn lên mặt báo. Nguồn tin phải được bảo vệ, bản quyền được tôn trọng và việc sử dụng AI phải bảo đảm tính minh bạch. Cơ chế kiểm soát cũng cần được thiết kế phù hợp với mức độ rủi ro của từng tác vụ.

Điều này cho thấy khi AI có thể làm nhanh hơn nhiều công việc vốn thuộc quy trình sản xuất nội dung, giá trị cốt lõi của báo chí không chỉ nằm ở tốc độ tạo nội dung mà còn ở năng lực xác minh, lựa chọn, giải thích và chịu trách nhiệm trước công chúng.

AI đặt lại bài toán kinh tế báo chí

Tại diễn đàn, ông Lê Quốc Minh cho rằng AI không chỉ tác động đến nghiệp vụ mà còn đặt lại bài toán về mô hình kinh tế báo chí. Theo đó, báo chí cần chuyển từ việc chỉ cạnh tranh để giành sự chú ý sang xây dựng mối quan hệ sâu hơn với độc giả, hiểu nhu cầu và ý định của họ.

“Kinh tế quan hệ và ý định” trở thành một hướng tiếp cận mới, bên cạnh việc đa dạng hóa nguồn thu từ quảng cáo, dịch vụ, bản quyền, sự kiện, thương mại, affiliate, B2B và các sản phẩm dựa trên dữ liệu. Tuy nhiên, ông cũng lưu ý rằng khi tìm kiếm những nguồn thu mới, các cơ quan báo chí cần tránh bị phân tán khỏi những lĩnh vực mà mình có thế mạnh.

Từ những thay đổi trên, ông Lê Quốc Minh cho rằng các tòa soạn cần nhìn lại toàn bộ cấu trúc hoạt động trong giai đoạn 2026-2030, từ quản trị, công nghệ, dữ liệu, nhân lực đến sản xuất nội dung và kinh tế báo chí.

Việc ứng dụng AI cần được đặt trong một lộ trình, gắn với xây dựng nền tảng, chuẩn hóa, thử nghiệm và nâng cao năng lực công nghệ, thay vì chạy theo từng công cụ riêng lẻ. Trong quá trình đó, hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D) cần trở thành một bộ phận của đổi mới, giúp tòa soạn lựa chọn những giải pháp phù hợp với thực tiễn.

Phát biểu khai mạc Diễn đàn, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nhà báo Việt Nam Nguyễn Đức Lợi cũng nhấn mạnh công nghệ số, dữ liệu lớn, AI và mạng xã hội đang làm thay đổi sâu sắc cách thông tin được tạo ra cũng như cách công chúng tiếp nhận thông tin.

Theo ông Nguyễn Đức Lợi, không gian phát triển mới mở ra cơ hội để các cơ quan báo chí thay đổi mô hình tổ chức, phương thức sản xuất, phân phối nội dung và cách tiếp cận công chúng theo hướng nhanh, rộng và đa dạng hơn.

Trong khi đó, phát biểu tại Diễn đàn, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc thành phố Quảng Ninh Vũ Quyết Tiến cho rằng dù công nghệ và phương thức truyền tải thông tin liên tục thay đổi, sự chân thật, tính chính xác, chiều sâu và trách nhiệm xã hội vẫn là những giá trị cốt lõi làm nên uy tín của báo chí với công chúng.