Hotline: 0855.911.911 
RSS 
Với tư cách một nhà báo hoạt động trong lĩnh vực giáo dục, Phó tổng biên tập báo Điện tử Giáo dục Việt Nam (giaoduc.net.vn) - Nhà báo Bùi Ngọc Hải - cho rằng: nó sẽ trở thành “bi kịch” nếu các em thiếu đi kiến thức, kỹ năng cần thiết về bài học ứng xử với thất bại, đặc biệt nghiêm trọng hơn nữa khi các em lại được bao bọc bởi những người thân cũng không nhận thức đầy đủ về bản chất của “Thất bại”.
Anh nghĩ sao về việc ngày càng có nhiều hơn các em nhỏ tham gia vào những show truyền hình thực tế, những cuộc thi tài năng…?
Trong một xã hội thông tin đa chiều như hiện nay thì đó là một điều tất yếu và rất dễ hiểu.Có thể nhìn nhận ở hai khía cạnh: bản thân các em rất mong muốn mình có thể trở nên nổi tiếng sau khi tham gia các show truyền hình, các cuộc thi tài năng…; và bố mẹ các em lại càng mong muốn điều đó nhiều hơn nữa.
Tôi đơn cử sự kiện “Tìm kiếm gương mặt nữ sinh trong mơ” mà báo Giáo dục Việt Nam mới tổ chức. Mỗi ngày chúng tôi nhận được 70 - 80 bộ ảnh các em gửi về. Điều đáng ngạc nhiên là trong số đó có rất nhiều những em mà nhan sắc, hình thể ở mức độ… bình thường, nhiều tấm được chụp bằng điện thoại di động hoặc máy ảnh mini, thế nhưng các em vẫn tự tin gửi đến cuộc thi. Điều này cho thấy sự khát khao được giới thiệu mình, được nổi tiếng của các em rất mạnh mẽ. Nhất là trong giới showbiz hiện nay có rất nhiều tài năng trẻ - thậm chí có những tài năng trẻ được cả truyền thông quốc tế biết đến.
Trước đây, xu hướng giới thiệu cái “tôi” rất hạn chế mà người ta thường thiên về sống cho cái “ta”. Nhưng bây giờ cái “tôi” của giới trẻ phát triển rất mạnh.Các em có thể bày tỏ ý kiến, quan điểm sống, cuộc sống… của mình trên rất nhiều loại hình phương tiện truyền thông: facebook, yahoo, youtube… Nhiều em cấp một đã có facebook rồi. Việc các em muốn thể hiện, lăng xê, chứng tỏ mình ở một lĩnh vực nào đó là điều hoàn toàn dễ hiểu.
Bên cạnh đó, hình ảnh những cô ca sĩ, người mẫu với đồ hiệu, xe sang, nhà đẹp… đã khiến nhiều người nghĩ rằng con đường nổi tiếng bằng showbiz mang lại rất nhiều thứ cho bản thân và gia đình họ. Vì thế, nhiều gia đình đã dồn áp lực nổi tiếng và thành đạt lên con em mình từ rất sớm. Ngay từ bé các em đã phải học thêm đàn, ca, nhạc, họa, võ,vẽ… Sau đó là chạy đua tham gia vào các cuộc thi, các show truyền hình để tìm kiếm cơ hội nổi tiếng. Tất nhiên có một số em rất thích học. Nhưng tôi đồ rằng phần nhiều trong số đó không xuất phát từ năng khiếu hay sở thích của các em mà do “năng khiếu” và “sở thích” của bố mẹ.
Thành công thì đương nhiên là tốt rồi. Nhưng sẽ thế nào nếu các em gặp thất bại?
Hụt hẫng, sợ mọi người chê bai, dè bỉu và có thể dẫn đến phá vỡ sự tự tin trong tâm trí các em. Nếu không biết cách để vượt qua các em sẽ rất dễ tiếp tục gặp thêm nhiều hơn nữa những thất bại, và rồi là nỗi sợ hãi khi phải đối diện với thất bại, với cuộc sống.
Tôi cho rằng khi tham gia các cuộc thi, các show truyền hình… hẳn các em đã có trong mình những sự tự tin nhất định. Hơn nữa với sự thất bại đó, các em còn phải đối diện và chịu sự tác động lớn từ phía dư luận theo nhiều chiều khác nhau. Anh có cho rằng, sự thất bại đó vì thế mà càng trở nên nặng nề hơn?
Đúng vậy. Tôi chắc phần lớn trong số các em không đủ dũng cảm để tự mình đăng kí tham gia các cuộc thi lớn mà cần có sự động viên, thậm chí là ép buộc của người lớn. Thường cha mẹ sẽ dùng những lời có cánh, thậm chí tung hô: con sẽ chiến thắng, con sẽ trở nên nổi tiếng, tài năng của con thật sự xuất chúng… để các em tự tin. Giống như trường hợp của bé Quỳnh Anh (thí sinh tham gia cuộc thi Vietnam’s Got Talent), với những câu nói đầy tự hào và tự tin của người mẹ: “con tôi hát được 6 thứ tiếng”, “cháu hát đến tôi cũng phải rơi lệ”… Không đứa bé nào sinh ra đã biết ảo tưởng về bản thân mình, nhưng chính ảo tưởng của cha mẹ đã khiến các em cảm giác mình đang là “đỉnh” của “đỉnh”. “Mẹ hát con khen hay”, “trong nhà nhất mẹ nhì con” và rồi sự ảo tưởng đã khiến các em trở thành đối tượng bị dư luận “ném đá” trong sự ngỡ ngàng của chính các em.
Truyền thông có tác động vào nhận thức của giới trẻ rất nhanh. Chỉ cần dư luận “ném đá”, thì bạn bè của các em ở trường, ở khu phố, và cả xã hội cũng sẽ “ném đá” theo. Các em sẽ mất niềm tin vào số đông xã hội, cảm giác bị cô lập, bị cả xã hội quay lưng lại và thậm chí trở nên hận thù xã hội.
“Ảo tưởng” trong các em không thể chỉ qua một vài bài báo hay qua một sớm một chiều mà thay đổi được. Dù thất bại các em vẫn cứ nghĩ mình là “đỉnh của đỉnh”, và cho rằng mình đang bị cả xã hội dìm xuống, không cho mình ở đúng vị trí mà mình đáng được hưởng. Nó khiến các em càng trở nên khó chấp nhận và khó để vượt qua thất bại.
Dư luận thường được… khơi mào từ truyền thông. Việc các em bị “ném đá” theo anh có phần nào xuất phát từ lỗi của truyền thông?
Có nhưng lỗi rất nhỏ. Việc lan truyền thông tin là một điều tất yếu của truyền thông. Đơn cử như vụ cháu Quỳnh Anh, tôi cho rằng đó là một “bi kịch” khi họ đến với một chương trình truyền hình cần những “bi kịch” như thế để hút người xem. Cái “gu”, cái “style” của các chương trình truyền hình thực tế nó là như vậy.Tất cả những cái đẹp, cái xấu đều phải phô ra trước công chúng và phải đẩy lên đến tận cùng, phải nghẹt thở. Nếu đủ tỉnh táo thì người lớn phải nghĩ những show truyền hình ấy có thể nâng con người tới đỉnh cao chói lọi chỉ sau một tháng, và cũng sẽ có người chỉ xuất hiện trong giây lát, phải trả giá cho những thất bại. Họ đừng nên đẩy ảo tưởng của con em mình lên quá cao để rồi có những hành động lố bịch trước công chúng. Hãy dạy các em biết cách chấp nhận và đối diện với bất cứ kết quả nào.
Điều đó có nghĩa là phụ huynh có vai trò rất lớn khi các em gặp thất bại?
Đúng vậy. Để các em có thể vượt qua cú sốc tâm lý khi gặp thất bại, khi bị dư luận “ném đá” không phải là các chuyên gia tâm lý. Người số một có thể giúp các em là bố mẹ. Phải chỉ cho con những lý do khiến con thất bại, coi thất bại là một điều hiển nhiên và các em hoàn toàn vẫn có thể trở thành tài năng trong tương lai nếu các em tiếp tục cố gắng nhiều hơn nữa.
Nhưng con cái bao giờ cũng là “điểm yếu” của cha mẹ. “Con hát mẹ khen hay”. Bản thân cha mẹ cũng quá kì vọng khi cho con tham gia một cuộc thi. Vì thế khi con cái gặp thất bại họ thường “xù lông” bảo vệ con thay vì dạy con cách đối diện và chấp nhận thất bại. Anh có nghĩ vậy không?
Nhiều người “xù lông” bảo vệ con, nhưng cũng nhiều người trù dập, mắng mỏ, khiến con bị tổn thương. Họ đặt áp lực quá lớn vào con cái mình khiến các em trở nên căng thẳng, chạy theo thành tích và mong muốn của bố mẹ chứ không phải theo sở thích. Đừng ép con cái phải xuất sắc quá với khả năng của nó. Bởi nếu như vậy, thất bại với các em sẽ thực sự trở thành thảm họa.
Quá áp lực, không tự bảo vệ được mình khi bị dư luận “ném đá”. Có vẻ như việc để các em tham gia các cuộc thi tài năng, các chương trình truyền hình… từ quá sớm vô tình trở thành con dao hai lưỡi mà các bậc cha mẹ đang mạo hiểm chơi?
Tôi không nghĩ như vậy. Xu thế để các em tham gia mọi sân chơi là điều cần thiết trong xã hội hiện đại. Ví dụ như bé Hoàng Nam, 7 tuổi đã là người biên dịch và dẫn chương trình “Chúc bé ngủ ngon”. Rồi rất nhiều các ngôi sao nhí, các tài năng trẻ ở nhiều lĩnh vực khác nữa. Việc tham gia các sân chơi, tiếp xúc với truyền thông là sự thể hiện của các em. Nếu chơi một sân chơi đúng mực, có một thái độ đúng mực thì nó cũng tạo cho các em bản lĩnh trên sân khấu, bản lĩnh trước công chúng và rất thuận lợi cho con đường phát triển tài năng của các em sau này.
Vấn đề ở đây là làm sao để các bậc phụ huynh, các em không ảo tưởng về mình, không kiêu ngạo với những cái mình đang có và đặc biệt phải để các em nếm mùi thất bại và biết mình đang đứng ở đâu. Đó là điều rất quan trọng.
Trên thực tế, theo anh có cần thiết phải né tránh “thất bại”?
Thất bại không xấu. Trên đường đời không ai có thể tránh được thất bại. Cách đây không lâu tôi đọc được cuốn sách rất hay: “Dám thất bại” của Bill P.S Lim. Có một câu tôi rất tâm đắc: “So với những người thất bại thì những người thành công sự thật họ đã gặp thất bại nhiều hơn nhưng vì họ cố gắng nhiều hơn”. Tôi cho rằng tất cả những người thành công đều đã gặp thất bại, thậm chí là thất bại chua chát, cay đắng khiến họ phải thay đổi hoàn toàn tư duy, phải nỗ lực 200% để có thể vượt qua nó.
Người ta vẫn nói ngã không quan trọng, đứng dậy thế nào mới quan trọng. Đứng dậy là mình đã trải qua và dẫm lên thất bại rồi.
Vậy, ở lứa tuổi của các em, làm thế nào để các em có thể vượt qua được thất bại một cách an toàn, chấp nhận và coi nó là một bước đệm tới thành công?
Mỗi trường hợp sẽ có một giải pháp. Nhưng tôi nghĩ khi thất bại thì cái các cháu cần nhất là sự động viên.Hãy để các em thấy thất bại là một điều tất yếu và nó không phải là một thảm họa, thậm chí là một trò chơi. Một ngày các em có thể chơi trò chơi ấy 50 lần, thua rồi khóc. Nhưng hãy cứ chơi tiếp, có thể lần thứ 60 các em sẽ dành chiến thắng.
Có một nghiên cứu ở Mỹ về các phương pháp trừng phạt con khi con phạm lỗi cho thấy phương pháp thành công nhất là phạt nhốt con một mình trong phòng. Thời gian đầu, khi đứa bé bị nhốt một mình nó rất sợ, bị tác động sâu sắc và nó sẽ nhận ra lỗi của mình, không dám tái phạm. Những lần sau nó dần nhận ra: nhốt trong phòng là không nguy hiểm. Những lần sau nữa nó sẽ thấy căn phòng không đáng sợ như nó nghĩ. Dần dần nó sẽ trở nên mạnh mẽ hơn, ít sợ cô đơn, ít sợ một mình, ít ngần ngại khi đối diện với những điều nó chưa từng biết hoặc nó từng nghĩ rất đáng sợ.
Thực ra dạy con đối diện với thất bại chính là dạy con cách chế ngự nỗi sợ hãi và không ảo tưởng về mình. Tận mắt chứng kiến những cái mình sợ hãi để rồi không còn bị mơ hồ và ám ảnh nữa. Có những người lớn rồi vẫn không dám đối diện với nỗi sợ bởi họ chưa từng trải qua nó. Như diễn viên Lê Công Tuấn Anh chẳng hạn. Anh không dám đối diện với nỗi buồn thất tình.Rồi rất nhiều người nhảy lầu tự tử chỉ vì một khoản nợ hay một lý do nào đó. Không biết cách vượt qua thất bại khiến họ chỉ cần nghĩ tới nó thôi là đã đủ suy sụp rồi.
Không biết cách đối diện với thất bại, dễ sụp đổ khi gặp thất bại. Anh có nghĩ chúng ta đang thiếu những bài học giáo dục về các ứng xử với thất bại bên cạnh những bài học về văn, về toán… cho các em. Nhất là khi các em bị “lùa” vào những cuộc thi tài năng, những show truyền hình từ rất sớm?
Chúng ta quá thiếu là khác. Những bài học về thành công thì chúng ta có nhiều nhưng lại khuôn sáo theo kiểu người tốt việc tốt, xa rời thực tế. Còn những bài học về thất bại thì hầu như không có.
Ở nước ngoài, người ta thường đưa rất nhiều bài học ứng xử với thất bại vào trong việc giáo dục các em. Thậm chí ở Mỹ, nhiều người thành đạt còn đến tận các trường để giảng giải cho học sinh về những thất bại trong cuộc đời họ và cách để vượt qua.
Tất nhiên, chúng ta không thể đợi khi nhà trường có những bài học về thất bại để dạy cho con em. Muốn cứu con mình, họ phải tự tìm hiểu, phải giúp con nhận ra bản chất của sự thất bại và vượt qua nó.
Xin cảm ơn anh!
KT
Bình luận 
