Từ bãi chôn lấp đến nhà máy điện: Mô hình tuần hoàn giảm thiểu rác thải đô thị

Mỗi năm, thế giới thải ra hơn 2 tỷ tấn rác đô thị. Thay vì đưa tất cả đến bãi chôn lấp, nhiều nơi đang phân loại để tái chế nhựa, giấy, biến rác hữu cơ thành phân bón hoặc khí sinh học. Thậm chí, rác thải không thể tái chế cũng được tận dụng để chuyển hóa thành nguồn điện.

Các phương pháp giúp giảm lượng rác phải chôn lấp, đồng thời thu hồi vật liệu và năng lượng, hướng tới kinh tế tuần hoàn.

Biến rác thải thành năng lượng

Tại khu phức hợp xử lý rác Bee’ah ở Sharjah, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), rác thải đô thị được đưa qua dây chuyền phân loại. Máy móc tách nhựa, kim loại, giấy và bìa carton để những vật liệu còn giá trị có thể quay lại sản xuất.

Nhựa sau xử lý có thể trở thành bao bì hoặc hàng tiêu dùng mới. Giấy và bìa carton cũng được đưa trở lại chu trình sản xuất. Phần rác không thể tái chế được chuyển đến nhà máy đốt rác phát điện thay vì đưa thẳng đến bãi chôn lấp.

“Vật liệu còn khả năng sử dụng được giữ lại trong vòng tuần hoàn. Ngay cả rác không thể tái chế vẫn có thể tạo ra giá trị”, ông Alya Al Obeidli, kỹ sư trưởng Emirates Waste to Energy, cho biết.

Emirates Waste to Energy là công ty liên doanh phát triển các giải pháp chuyển hóa rác thải thành năng lượng, đang vận hành nhà máy xử lý và chuyển đổi rác thải trong khu phức hợp Bee’ah ở Sharjah.

Tại Uzbekistan, khoảng 15 triệu tấn rác sinh hoạt được tạo ra mỗi năm, nhưng theo số liệu của chính phủ, chỉ khoảng 5 - 6% được tái chế hoặc xử lý bởi các doanh nghiệp chuyên ngành. Phần lớn lượng rác còn lại được đưa đến bãi chôn lấp.

Một bãi chôn lấp mới rộng 24 ha bên ngoài thủ đô Tashkent tiếp nhận khoảng 1.500 - 2.500 tấn rác mỗi ngày, tùy thời điểm và mùa trong năm. Tại đây, rác được nén chặt, phủ đất và đặt trên các lớp bảo vệ nhằm hạn chế nước rỉ rác thấm xuống đất.

Dù vậy, rác hữu cơ bị chôn vùi vẫn tiếp tục phân hủy trong điều kiện thiếu oxy, tạo ra methane, loại khí nhà kính có tác động mạnh.

Rafael Bekmullin, Giám đốc Chi nhánh Tái chế và Xử lý Rác thải, cho biết lượng methane từng tích tụ rất lớn tại bãi chôn lấp cũ gần Tashkent. Một dự án đang được triển khai để thu hồi khí này và sử dụng phát điện.

Uzbekistan đã đóng cửa, tái quy hoạch 47 bãi chôn lấp trong vài năm qua và đặt mục tiêu giảm một nửa số bãi chôn lấp vào năm 2030. Tuy nhiên, để giảm lượng rác đem chôn, nước này cần phát triển các phương án xử lý thay thế.

Bên ngoài thành phố Samarkand, một nhà máy đốt rác phát điện đang được xây dựng, dự kiến xử lý khoảng 1.500 tấn rác sinh hoạt mỗi ngày. Khi vận hành, nhà máy được kỳ vọng sản xuất khoảng 240 triệu kWh điện mỗi năm.

Aziza Nazarova, Trưởng bộ phận Đầu tư thuộc Cơ quan Quản lý Rác thải Uzbekistan, cho biết mục tiêu dài hạn là phân loại rác theo từng nhóm. Vật liệu có thể tái chế sẽ quay lại sản xuất, rác hữu cơ được dùng làm phân ủ hoặc khí sinh học, còn phần không thể tái chế được chuyển đến nhà máy đốt rác phát điện.

Thay đổi thói quen ngay tại nhà

Đầu tư nhà máy và bãi xử lý chưa đủ nếu rác không được phân loại ngay từ đầu. Tại Angren, phía đông thủ đô Tashkent, Uzbekistan, công ty xử lý rác tư nhân Zero Waste phát 10.000 túi cho người dân trong chương trình thí điểm khuyến khích phân loại rác tại hộ gia đình. Tuy nhiên, chỉ khoảng 1% số túi được trả lại có rác đã phân loại.

“Nếu không phân loại rác, chúng ta không thể đạt được điều gì”, ông Sobir Mashrabov, đại diện công ty, nói. Ông cho rằng việc phân loại cần trở thành thói quen hằng ngày, được hướng dẫn từ trường mẫu giáo đến đại học.

Khi nhựa, giấy và thức ăn thừa bị trộn lẫn, việc thu hồi vật liệu có ích trở nên khó khăn hơn. Ngược lại, phân loại tại nguồn giúp tăng cơ hội tái chế, sản xuất phân hữu cơ và khí sinh học, đồng thời giảm lượng rác phải đốt hoặc chôn lấp.