Cảnh báo xuất hiện nhóm 'con ghét bố mẹ' với 40.000 thành viên trên mạng xã hội

Trên mạng xã hội Facebook xuất hiện nhóm “con ghét bố mẹ” với 40.000 thành viên, đăng tải nhiều bài viết chia sẻ về đời sống gia đình, những mâu thuẫn giữa cha mẹ và con cái, cảm giác không được thấu hiểu hoặc những câu chuyện cá nhân, có người chỉ đơn giản muốn tìm một nơi để trút bỏ những cảm xúc khó nói trong gia đình.

Bên cạnh những lời tâm sự, trong nhóm cũng xuất hiện nhiều nội dung có ngôn từ thể hiện cảm xúc tiêu cực. Thậm chí, có bài đăng cảnh báo nguy cơ trẻ vị thành niên bị người lạ lợi dụng tâm lý để dụ dỗ trẻ bỏ nhà, bắt cóc.

Đơn cử một tài khoản ẩn danh viết: “Bây giờ mình không cảm thấy còn chút cảm xúc nào với bố mẹ nữa luôn”.

Bên cạnh đó, nhóm cũng xuất hiện những bài đăng bày tỏ lo ngại như: “Là một người mẹ, mình nghe tên nhóm mà thấy buồn. Trong nhóm có các cháu nhỏ còn bé, sợ các cháu suy nghĩ tiêu cực”.

Một số chuyên gia khi phân tích hiện tượng các hội nhóm mang nội dung tiêu cực cũng lưu ý cần phân biệt giữa tên gọi của nhóm với tác động thực tế của nội dung được chia sẻ. Việc một người tham gia nhóm có tên tiêu cực không đồng nghĩa người đó có suy nghĩ hoặc hành vi lệch chuẩn; điều cần quan tâm là nội dung được lan truyền và tác động của chúng đến người tham gia.

Cẩn trọng với “điểm tựa” trên mạng

Trao đổi dưới góc độ tâm lý học, Tiến sĩ Tâm lý học Nguyễn Thanh Nga cho rằng, việc một nhóm trên mạng xã hội tập hợp những người có chung cảm xúc tiêu cực về cha mẹ không nhất thiết đồng nghĩa tất cả thành viên đều có vấn đề về tâm lý hoặc có hành vi lệch chuẩn.

Tuy nhiên, khi trong một cộng đồng có nhiều nội dung mang tính cực đoan, phủ định giá trị gia đình, cổ súy việc rời bỏ gia đình hoặc xuất hiện những lời mời gọi hỗ trợ từ người không rõ danh tính, nguy cơ đối với trẻ vị thành niên cần được đặc biệt lưu ý.

Theo TS Nguyễn Thanh Nga, lứa tuổi vị thành niên là giai đoạn có nhiều thay đổi về tâm lý, nhu cầu được công nhận, được lắng nghe và khẳng định bản thân rất lớn. Khi xảy ra mâu thuẫn với cha mẹ, đặc biệt trong những gia đình thiếu sự chia sẻ, trẻ có thể cảm thấy mình không được thấu hiểu và có xu hướng tìm kiếm một môi trường khác để bộc lộ cảm xúc.

“Khi một đứa trẻ đang tổn thương bước vào một cộng đồng mà ở đó nhiều người cùng chia sẻ cảm giác bất mãn với cha mẹ, trẻ rất dễ có cảm giác mình được đồng cảm, được chấp nhận. Đây là nhu cầu tâm lý bình thường. Nhưng nếu những cảm xúc đó liên tục được củng cố bằng các nội dung cực đoan, trẻ có thể dần hình thành cách nhìn phiến diện, cho rằng gia đình luôn là nguồn gây tổn thương và mọi lời khuyên từ cha mẹ đều không đáng tin cậy”, TS Nguyễn Thanh Nga phân tích.

Theo TS Nguyễn Thanh Nga, một trong những nguy cơ đáng chú ý là hiệu ứng lan truyền cảm xúc và tâm lý đám đông trên môi trường mạng. Những câu chuyện có nội dung gây sốc, ngôn từ cực đoan hoặc thể hiện sự tuyệt vọng thường dễ thu hút sự chú ý, bình luận và chia sẻ. Khi trẻ liên tục tiếp xúc với những thông điệp tương tự, các cách nghĩ tiêu cực có thể trở nên quen thuộc và được nhìn nhận như một điều bình thường.

“Trẻ vị thành niên chưa có đầy đủ khả năng đánh giá độc lập mọi thông tin mà mình tiếp nhận. Các em có thể phân biệt được đúng - sai ở một mức độ nhất định nhưng khả năng nhìn nhận hậu quả dài hạn của một quyết định thường chưa hoàn thiện. Vì vậy, những lời kêu gọi như bỏ nhà đi, cắt đứt hoàn toàn với gia đình hoặc tin tưởng một người xa lạ trên mạng có thể trở thành lựa chọn nguy hiểm nếu trẻ đang ở trạng thái xúc động mạnh”, TS Nguyễn Thanh Nga nói.

Một rủi ro khác, theo TS Nguyễn Thanh Nga, là trẻ có thể bị những người có ý đồ xấu tiếp cận thông qua chính những điểm yếu về tâm lý được bộc lộ trên mạng. Những tài khoản tự nhận là người có thể giúp đỡ, tổ chức từ thiện, nơi cứu trợ hoặc cung cấp chỗ ở, nếu không được xác minh, có thể tạo cho trẻ cảm giác an toàn giả tạo.

“Đây là điểm đặc biệt đáng lưu ý. Một đứa trẻ đang giận cha mẹ, muốn rời khỏi nhà và cảm thấy không còn ai để tin tưởng có thể rất dễ đặt niềm tin vào một người lạ nếu người đó biết cách đồng cảm, an ủi và đưa ra lời hứa đúng với điều trẻ đang cần. Từ sự tiếp xúc ban đầu trên mạng, trẻ có thể bị dẫn dắt sang trò chuyện riêng, cung cấp thông tin cá nhân, địa chỉ, số điện thoại hoặc thậm chí đồng ý gặp mặt trực tiếp”, TS Nguyễn Thanh Nga cảnh báo.

Bên cạnh nguy cơ bị lừa đảo hoặc xâm hại, việc tiếp xúc thường xuyên với nội dung tiêu cực còn có thể khiến trẻ gia tăng cảm giác cô lập. Một số em có thể hình thành suy nghĩ rằng không ai hiểu mình, không thể giải quyết được mâu thuẫn với cha mẹ hoặc chỉ có cộng đồng trên mạng mới là nơi chấp nhận mình. Khi đó, khoảng cách giữa trẻ với gia đình có thể tiếp tục bị đẩy xa hơn.

Tuy nhiên, TS Nguyễn Thanh Nga cho rằng không nên nhìn những đứa trẻ tham gia hoặc chia sẻ trong các nhóm như vậy đơn thuần dưới góc độ “hư”, “vô ơn” hay “bất hiếu”. “Đằng sau một câu nói rất cực đoan có thể là một đứa trẻ đang tức giận, thất vọng, cô đơn hoặc đang tìm kiếm sự giúp đỡ. Người lớn nếu chỉ phản ứng bằng cách mắng mỏ, phủ nhận cảm xúc của trẻ thì có thể khiến các em càng tìm đến môi trường trực tuyến để được lắng nghe. Điều cần thiết là phải tìm hiểu nguyên nhân thực sự của mâu thuẫn và tạo cho trẻ một kênh hỗ trợ an toàn”, bà phân tích.

Theo TS Nguyễn Thanh Nga, trách nhiệm không chỉ thuộc về trẻ em mà còn đặt ra đối với cha mẹ, nhà trường và cộng đồng. Cha mẹ cần quan tâm đến những thay đổi bất thường trong hành vi, cảm xúc, sinh hoạt và các mối quan hệ trực tuyến của con; đồng thời tránh kiểm soát hoặc phán xét một cách cực đoan.

Nhà trường cần có phòng tham vấn tâm lý, có chuyên gia tham vấn tâm lý để học sinh có thể tìm kiếm sự hỗ trợ khi gặp vấn đề gia đình hoặc bị bạo lực, xâm hại. Với trẻ đang thực sự gặp nguy hiểm, cần tìm đến những kênh hỗ trợ chính thống thay vì tìm đến người lạ trên mạng.

“Điều quan trọng nhất là phải giúp trẻ hiểu rằng các em có quyền được bảo vệ, có quyền nói ra những điều khiến mình tổn thương, nhưng đồng thời phải biết cách tìm kiếm sự giúp đỡ an toàn. Việc một đứa trẻ không hài lòng hoặc thậm chí rất tức giận với cha mẹ không phải là vấn đề cần bị lên án; điều đáng lo là khi trẻ không còn biết tìm đến ai và đặt niềm tin vào những người không rõ danh tính trên mạng”, TS Nguyễn Thanh Nga nhận định.

Cần nhận diện dấu hiệu bất thường

Theo BSCKI. Trịnh Thị Phương, Khoa Thần kinh - Tâm bệnh, Bệnh viện Nhi Thanh Hóa, không nên vội quy những lời nói như “ghét cha mẹ” thành “bất hiếu”, cũng không thể chỉ từ đó kết luận trẻ có rối loạn tâm lý hoặc đã hết tình cảm với cha mẹ.

“Tuổi vị thành niên là giai đoạn trẻ cần được tôn trọng và có thêm quyền tự chủ. Những lời nói gay gắt đôi khi chỉ xuất hiện trong một cuộc xung đột cụ thể. Tuy nhiên, ở một số trường hợp, sự xa cách có thể phản ánh cảm giác không được lắng nghe, những tổn thương tích tụ hoặc môi trường gia đình thiếu an toàn”, BS Trịnh Thị Phương nói.

Theo BS Trịnh Thị Phương, cần tìm hiểu trẻ đang phản ứng với điều gì, tình trạng kéo dài bao lâu và có đi kèm những thay đổi về giấc ngủ, học tập, các mối quan hệ hoặc hành vi tự hại hay không. Lắng nghe trải nghiệm của trẻ và đánh giá bối cảnh gia đình sẽ giúp lựa chọn cách hỗ trợ phù hợp.

Về việc trẻ tìm kiếm sự đồng cảm trên mạng xã hội, BS Trịnh Thị Phương cho rằng điều này có thể giúp trẻ giảm cảm giác cô đơn và tìm được người chia sẻ. Tuy nhiên, trẻ cũng có nguy cơ tiếp nhận lời khuyên không phù hợp, thông tin sai lệch hoặc bị quấy rối.

“Mâu thuẫn gia đình lặp lại, nhất là khi đi kèm xúc phạm, đe dọa hoặc bạo lực, có thể khiến trẻ căng thẳng, thiếu cảm giác an toàn, dễ giận dữ hoặc thu mình. Vì vậy, cha mẹ nên tìm hiểu trẻ đang tìm kiếm điều gì trên mạng, thay vì mặc định việc sử dụng mạng là nguyên nhân của vấn đề”, BS Trịnh Thị Phương khuyến cáo.

Đối với những hội nhóm có nhiều nội dung tiêu cực về gia đình, BS Trịnh Thị Phương cho rằng tác động phụ thuộc vào nội dung, mức độ tham gia và hoàn cảnh của từng trẻ.

Một cộng đồng chia sẻ trải nghiệm có thể giúp trẻ cảm thấy được lắng nghe, nhưng nếu thường xuyên tiếp xúc với nội dung kích động thù ghét, cổ vũ tự hại hoặc khuyến khích cắt đứt mọi nguồn trợ giúp, cảm xúc tiêu cực có thể gia tăng và cách nhìn về quan hệ gia đình trở nên phiến diện.

Cha mẹ cần đặc biệt lưu ý nếu trẻ tiếp xúc với người lạ đòi hỏi thông tin cá nhân, hẹn gặp hoặc gây sức ép. Khi phát hiện nội dung nguy hiểm hoặc dấu hiệu dụ dỗ, cần lưu bằng chứng phù hợp, chặn, báo cáo tài khoản và tìm kiếm sự hỗ trợ cần thiết.

BS Trịnh Thị Phương cũng lưu ý, cha mẹ nên chủ động tìm kiếm hỗ trợ chuyên môn khi trẻ có những thay đổi rõ rệt, kéo dài hoặc ảnh hưởng đến sinh hoạt như rối loạn giấc ngủ, ăn uống, thường xuyên buồn bã, lo âu, cáu giận, thu mình, học tập sa sút hoặc mất hứng thú với những hoạt động từng yêu thích.

“Vết thương nghi do tự hại, lời nói hoặc bài đăng về mong muốn chết, kế hoạch tự sát hay việc chuẩn bị phương tiện là những dấu hiệu cần hành động ngay. Cha mẹ cần bình tĩnh hỏi trực tiếp về ý nghĩ tự hại, ở cạnh trẻ, hạn chế trẻ tiếp cận các phương tiện gây hại và đưa trẻ đến cơ sở cấp cứu hoặc liên hệ dịch vụ khẩn cấp tại địa phương”, BS Trịnh Thị Phương khuyến cáo.

Khi phát hiện con tham gia những hội nhóm có dấu hiệu tiêu cực, theo BS Trịnh Thị Phương, cha mẹ trước hết cần bình tĩnh, tránh gán cho trẻ những nhãn như “vô ơn”, “bất hiếu” hoặc ép trẻ phải kể hết mọi chuyện ngay lập tức.

“Cha mẹ có thể bắt đầu bằng việc hỏi trẻ điều gì khiến con cảm thấy khó chịu và lắng nghe mà không phán xét. Nếu cha mẹ từng có lời nói hoặc hành vi làm trẻ tổn thương, việc thừa nhận và cùng trẻ bàn cách thay đổi cũng rất quan trọng”, BS Trịnh Thị Phương nói.

Theo BS Trịnh Thị Phương, nếu mâu thuẫn kéo dài, trẻ suy giảm chức năng sinh hoạt hoặc xuất hiện dấu hiệu tự hại, gia đình nên tìm đến nhà tâm lý lâm sàng hoặc bác sĩ chuyên khoa phù hợp. Với những trường hợp có nguy cơ tức thời, cần được hỗ trợ khẩn cấp.