Chàng trai người Mỹ với “một ngày làm người Việt”

Mè Xửng là một loại kẹo đặc sản thơm ngon đã trở thành biểu tượng văn hóa của xứ Huế. Với người Việt Nam, kẹo Mè Xửng đã trở nên quá đỗi quen thuộc. Nhưng với một người nước ngoài thì việc được tự tay chế biến, đóng gói và đạp xe bán dạo mè xửng lại là một trải nghiệm mà không phải bất cứ ai cũng có. Hãy cùng dõi theo hành trình thú vị của chàng trai Matt Cavanaugh đến từ tiểu bang Minnesota- Mỹ qua chương trình truyền hình thực tế “Một ngày làm người Việt”(VTC10).

9h sáng…

… Đã rất lâu rồi tôi mới có được cảm giác quen thuộc này. Sông Hương với nét đẹp dịu dàng của đất Cố Đô không chỉ khiến tôi cảm thấy yên bình mà còn gợi nhớ trong tôi con sông của Minnesota, nước Mỹ nơi tôi sinh ra và trưởng thành. Huế mang một vẻ đẹp rất tinh tế. Mỗi con đường tôi qua đều có rất nhiều điều thú vị, bất ngờ.

Sau khi ngắm nhìn vẻ đẹp của dòng sông Hương, tôi phát hiện ra một cửa hàng rất đông ở gần đấy, ngay cạnh con đường với rất đông khách hàng. Tôi tò mò và đến gần xem chuyện gì đang diễn ra.

Đó là một cửa hàng chuyên bán bánh kẹo. Rất nhiều loại bánh kẹo hấp dẫn ở đây. Không khí mua bán cũng rất nhộn nhịp. Đặc biệt, khách du lịch chuyền tay nhau những chiếc kẹo vuông vắn, trông khá hấp dẫn. Không chỉ những du khách Việt mà còn có nhiều du khách nước ngoài nữa. Chắc chắn đây phải là một loại kẹo nổi tiếng lắm. Nhìn thấy cô chủ quán đang vui vẻ bán hàng, tôi rất muốn hỏi cô ấy về loại kẹo đặc biệt này nhưng thật tiếc là tiếng Việt của tôi rất tệ.

May mắn cho tôi khi nhận được sự giúp đỡ của một khách hàng người Huế nói tiếng Anh khá tốt. Có lẽ vì thế mà tôi được biết thêm khá nhiều điều thú vị về loại kẹo đặc sản của Cố Đô. Mè Xửng chính là tên gọi của loại kẹo này. Tôi mua và ăn thử một chiếc. Hương vị thật khó tả. Nó mềm mềm dai dai, ngọt và bùi. Khi thưởng thức, các vị khách ở đây thường được mời dùng thêm trà xanh. Thứ trà cung đình với hương vị thanh mát, thơm dịu đặc trưng mà xưa kia chỉ dành cho vua chúa.

Ngắm nghía chiếc kẹo, tôi thầm nghĩ, để làm ra những loại kẹo thơm ngon thế này chắc hẳn phải trải qua nhiều công đoạn lắm. Giá mà được khám phá một lần. Suy nghĩ đó khiến tôi vô cùng phấn khích.

Và thật may mắn cho tôi khi bà chủ quán dễ tính đã hưởng ứng và đồng ý cho tôi được tham gia công việc chế biến, sản xuất kẹo mè xửng ngay tại xưởng riêng của cửa hàng.

Nhưng đó là công việc của chiều nay, còn bây giờ, tôi sẽ phải bắt đầu với việc mời khách trong cửa hàng uống trà và mua kẹo. Khá là run, nhưng khi được phát một bộ đồng phục bán hàng của quán, tôi đã tự tin lên nhiều. Một chiếc áo màu xanh với dòng chữ vàng nổi bật “Mè xửng Cố Đô”. Tôi nghĩ là nó không vừa với tôi lắm đâu, nhưng không sao, tôi sẽ cố mặc. Và cuối cùng thì nó chỉ ngang đến rốn của tôi, ôm sát đến độ nếu tôi không hóp bụng vào thì trông sẽ buồn cười lắm. Nếu có thêm một tấm áo choàng đỏ nữa thì trông tôi sẽ giống “siêu nhân” bán mè xửng lắm.

Tôi mang những chén trà xinh xinh ra mời đoàn khách Thái Lan. Họ có vẻ thích loại Trà Cung Đình này. Công việc của tôi cũng vì thế mà khá bận rộn. Tôi phải đi một vòng để tiếp trà cho những vị khách ấy. Xem ra đây là công việc khá nhẹ nhàng và không khó đối với tôi. Thậm chí tôi nghĩ là tôi làm rất tốt.

Tiếp theo là mời mọi người thử kẹo Mè xửng. Mè xửng là loại kẹo mè được nấu bằng xửng. Nhưng với người dân Huế, không ai gọi là MÈ XỬNG mà gọi là MÈ XỮNG. Với cách phát âm của tôi thì cũng không có gì khác biệt cả. Du khách phương xa tới đây, ai cũng muốn được nếm thử hay mua về làm quà cho bạn bè và người thân. Vì thế, thấy tôi bê đĩa kẹo ra mời, ai cũng hào hứng.

Cái tên gọi Mè xửng đến từ chính sự dẻo dai của kẹo. Mè xửng ngon là loại có màu vàng, trong suốt, bóp hoặc bẻ thấy mềm nhẹ nhưng không gãy. Chất lượng kẹo chủ yếu là dựa vào sự khéo léo của đôi bàn tay người thợ. Khi ăn có thể cảm thấy sự hòa quyện của đường dẻo, thơm hương vị đậu mè quyến rũ. Tất cả tạo nên một hương vị rất tuyệt. Chính vì thế, công việc tiếp khách của tôi ở cửa hàng đã diễn ra rất thuận lợi.

2h chiều…

Vậy là hôm nay, lần đầu tiên trong đời tôi sẽ làm công việc của một người thợ Mè xửng Huế. Tôi không biết mình có làm được không nhưng chắc chắn đây sẽ là một trải nghiệm đáng nhớ của tôi tại Việt Nam.

Tôi được phát một đôi găng tay, khẩu trang và cả mũ nữa. Tất cả để sẵn sàng làm kẹo Mè xửng với hy vọng là mọi thứ sẽ không quá tệ.

Công việc đầu tiên của tôi tại xưởng là chuẩn bị nguyên liệu để nấu kẹo. Tôi đổ lạc nhân vào máy xát vỏ lạc. Có tận hai công tắc giống hệt nằm cạnh nhau, tôi đành oẳn tù tì để chọn ra một cái, và thật may là tôi đã chọn đúng. Sau khi xát lạc xong, tôi và những người công nhân dùng những chiếc mẹt để xẩy hết vỏ lạc ra ngoài. Công việc này đòi hỏi sự khéo léo và cẩn thận. Phải làm thủ công và không đơn giản chút nào. Có lẽ tôi làm không được tốt lắm thì phải, khi để cho cả lạc và vỏ lạc đều rơi ra ngoài. Vật lộn một lúc và nhờ sự hướng dẫn của những người thợ, cuối cùng tôi cũng đã biết cách xẩy vỏ lạc.

Lạc sau khi được làm sạch sẽ được trộn với đường đã nấu chín. Nấu đường là một trong những bước quan trọng khi làm kẹo Mè xửng. Ngoài việc phải lựa chọn nguyên liệu đường, mạch nha và bột đậu tốt nhất còn cần rất nhiều kinh nghiệm của người thợ làm nghề. Tôi đã từng được nhìn thấy cách nấu đường khi làm ô mai, mứt tết nhưng cách pha trộn đường để nấu mè xửng thì thật đặc biệt.

Đường và bột được trộn đều với nhau và khuấy liên tục để bột không bị vón cục. Những người thợ làm rất khéo léo và gọn gàng. Tôi chỉ còn nhiệm vụ châm lửa và đảo nồi đường. Nhưng không hề đơn giản một chút nào. Đến chiếc bếp gas ở đây cũng khá lạ với tôi. Ga được xì ra ở một cái vòi và tôi phải châm lửa ở đấy. Tôi thấy hơi… sợ. Nhưng rồi tôi được anh Phước - một người thợ với 10 năm kinh nghiệm ở xưởng giúp đỡ. Trong khi nấu đường, anh Phước cũng trao cho tôi một chén nước chanh tươi đổ vào nồi đường để có hương vị thơm ngon hơn.

Khoảng một giờ sau, tôi được nhìn thấy sản phẩm khi trộn lạc với đường lại với nhau. Họ phải dùng đến những chiếc thìa rất lớn để múc kẹo ra. Nhìn cái cách những người thợ thoăn thoắt quấn quấn, chao chao để lấy kẹo ra khỏi chảo thật đáng ngưỡng mộ. Tôi hớn hở làm thử. Và trông tôi khua khoắng loạn xạ như đang đánh nhau với một con quái vật vô hình vậy.

Công đoạn tiếp theo là phủ đầy hạt vừng lên kẹo, sau đó kéo thành từng mảnh nhỏ ra ngoài. Nhìn có vẻ đơn giản, nhưng tôi đã bị bỏng vì làm không đúng kỹ thuật. Tôi làm đi làm lại nhiều lần để quen dần và nhận ra đây là một công đoạn rất thú vị. Sau khi phủ vừng lên kẹo, chúng được mang đặt trên những chiếc khay cho nguội bớt đi.

Thật kỳ lạ! Kẹo đã nguội, nhưng vẫn rất dẻo. Dù tôi có gập hay vặn vẹo thì một lúc sau nó lại trở về hình dạng ban đầu. Chúng tôi dùng những thanh sắt tròn để cán đều kẹo trong một chiếc khung vuông vắn. Từ từ và nhẹ nhàng. Sau khi chúng tôi hoàn thành công việc thì kẹo trông đã phẳng phiu, đẹp mắt hơn rất nhiều. Tôi bê kẹo ra chỗ máy cắt, đặt kẹo lên bàn cắt và bật máy. Công đoạn này phải cực kỳ khéo léo nếu không kẹo sẽ bị hao hụt, không đều nhau.

Vậy là đã hoàn thành công đoạn chế biến. Tôi tiếp tục tìm hiểu khâu đóng gói kẹo như thế nào. Ở bên bộ phận này có rất nhiều cô gái Huế xinh đẹp. Điều đó khiến tôi buột miệng thốt lên: “Em xinh ơi!”, làm các nữ công nhân ở đây cứ cười mãi. Sau đó tôi cố gắng bắt chuyện với họ nhưng xem ra họ có vẻ tập trung vào công việc hơn. Có lẽ cũng một phần vì tiếng Việt của tôi chưa được tốt lắm.

Tôi không biết hỏi họ cách làm như thế nào, chỉ nhìn họ làm và làm theo. Cũng may công việc này không quá phức tạp, chỉ cần kiên nhẫn và khéo tay một chút thôi. Phải gấp từ từ bốn góc túi bóng vào chiếc kẹo, giữ chặt và hơ chúng trên lửa để túi bóng dính vào nhau. Hầu hết các công đoạn đều làm thủ công vì thế mất khá nhiều thời gian. Và trong khi đang tập trung cho công việc của mình thì tôi bị ngã ụp từ trên ghế xuống. Cũng tại sàn nhà trơn quá, cái ghế bé quá và cơ thể tôi thì lại to quá.

Sau khi dính túi bóng, kẹo được mang đi đóng gói để thành những túi kẹo Mè xửng hoàn chỉnh. Sẵn sàng để đi tới mọi cửa hàng. Mỗi người thợ ở đây đều có những sản phẩm của riêng mình. Họ phải ký tên mình lên hộp để chắc chắn không đóng thiếu hay gặp bất kỳ lỗi nào. Và tôi cũng đã tự ký tên lên thùng mè xửng của mình. Thật vui vì cuối cùng tôi đã tự làm ra những túi kẹo Mè xửng của riêng mình. Chủ xưởng kẹo khen ngợi tôi và ông ấy rất bất ngờ khi thấy tôi có thể làm kẹo mè xửng ngay từ lần học đầu tiên. Biết đâu đấy, sau này về Mỹ, tôi sẽ mở một cửa hàng Mè Xửng Cố Đô cũng nên!

6h tối…

Nhưng để chuẩn bị cho kế hoạch dài hạn đó, trước tiên tôi phải kiếm được tiền từ số sản phẩm mình vừa làm ra đã. Thế là tôi quyết định mượn ông bà chủ một chiếc xe đạp để chở kẹo mè xửng đi bán rong.

Khi tôi đạp xe tới được trung tâm thành phố Huế thì trời đã tối. Tôi chọn phố Phạm Ngũ Lão vì đây là con phố có rất nhiều khách du lịch nước ngoài. Tôi sẽ dễ giao tiếp với họ hơn.

Mặc dù vậy, những người khách đầu tiên đã không mua kẹo của tôi. Có thể họ không thích kẹo, cũng có thể họ không thích những chàng trai như tôi. Nhưng tôi vẫn đi thêm vài vòng nữa vì tôi biết những chiếc kẹo này rất tuyệt và tôi sẽ tìm được những vị khách mua chúng.

Tôi không ngại công việc bán hàng, nhưng bán hàng cho những người Việt, trong khi tiếng Việt của tôi rất… dở, thì lại là một thử thách lớn. Tôi dắt xe và rao “Mè xững, 15 nghìn một cái”. Hầu hết, họ chỉ đứng nhìn tôi, và cười. Còn những người khách nước ngoài thì rất lấy làm hiếu kỳ khi thấy tôi đi bán dạo kẹo Mè xửng và có quay phim đi đằng sau. Tôi phải giải thích mãi là đang tham gia một chương trình truyền hình thực tế của Việt Nam. Và cuối cùng thì họ cũng mua kẹo cho tôi. Hai túi kẹo đầu tiên đã được bán. Do “mở hàng” may mắn nên sau đó, khách hàng của tôi ngày càng nhiều.

Khỏi phải nói tôi cảm thấy hạnh phúc thế nào khi đã kiếm được tiền từ số kẹo do chính tay mình làm. Tôi gấp cẩn thận những tờ tiền to cho vào ví, còn tiền lẻ thì để bên ngoài để còn phụ lại cho khách.

Tuy nhiên, thùng kẹo vẫn còn hơn một nửa. Để thu hút khách nước ngoài, tôi quyết định bóc một gói kẹo và mời họ ăn miễn phí trước khi mua. Họ có vẻ dè chừng, sợ rằng sau khi ăn xong sẽ bị tôi ép mua. Nhưng cuối cùng thì họ phải thốt lên “Kẹo này mùi vị thật tuyệt, dẻo, thơm và thanh mát”. Tất nhiên, tôi bán được thêm rất nhiều kẹo nữa.

Đi bộ khá lâu khiến tôi rất mệt. Tôi dừng xe để uống nước, và đếm tiền xem mình đã kiếm được bao nhiêu. Tổng cộng 155 nghìn đồng với khoảng 15 hay 30 phút đi bộ có lẽ cũng là kết quả không quá tệ. Lát nữa, chỉ cần dạo thêm vài vòng là tôi sẽ bán hết số mè xửng còn lại. Quan trọng hơn là tôi đã học được rất nhiều điều. Về đặc sản kẹo Mè xửng truyền thống của Huế. Cách làm kẹo, đóng gói và đem đi bán như thế nào. Tôi được gặp gỡ thêm nhiều người, những người bạn đã giúp tôi rất nhiều khi chế biến kẹo và cả khi mang kẹo đi bán nữa. Đó thực sự là những trải nghiệm thú vị của tôi ở đất nước Việt Nam xinh đẹp này.

Và để tự thưởng cho mình sau một ngày làm việc năng suất, tôi gọi một ấm trà và nhâm nhi những chiếc kẹo Mè xửng thơm ngon…

Thanh Hương