Chính trường Tokyo dậy sóng, Washington chờ đợi gì?

(VTC News) - Mỹ hy vọng dù ai lên nắm quyền ở Nhật Bản, người đó cũng sẽ tôn trọng thỏa thuận mới giữa hai nước về di chuyển căn cứ Futenma vì “đây là thỏa thuận giữa hai chính phủ, chứ không phải giữa các chính trị gia”.

Chính trường Nhật Bản dậy sóng

Ngày 2/6/2010, Thủ tướng Nhật Bản Yukio Hatoyama đã chính thức tuyên bố từ chức trong một phiên họp toàn thể các nghị sĩ Đảng Dân chủ Nhật Bản (DPJ) cầm quyền.

Bộ trưởng Tài chính Nhật kiêm Phó Thủ tướng Naoto Kan đang là ứng cử viên sáng giá cho chiếc ghế Thủ tướng.

Ngay sau quyết định trên của Hatoyama, Chánh văn phòng nội các Nhật Bản Hirofumi Hirano đã gọi quyết định từ chức của Thủ tướng Hatoyama là “vô cùng thất vọng”. Ông Hirofumi Hirano cho rằng cuộc tranh cãi về căn cứ Futenma của Mỹ đã buộc ông Hatoyama đưa ra “quyết định khó khăn” này và các quan chức điều hành DPJ sẽ đồng loạt từ chức.

Quyết định này được Thủ tướng Hatoyama đưa ra trong bối cảnh tỷ lệ ủng hộ đối với nội các liên tục giảm kể từ khi ông nhậm chức vào cuối tháng 9/2009 và Đảng Dân chủ Xã hội (SDP) tuyên bố rút khỏi liên minh cầm quyền để phản đối thỏa thuận mới giữa Nhật Bản và Mỹ về việc di chuyển căn cứ không quân Futenma trong phạm vi tỉnh Okinawa.

Một sự kiện cũng đáng chú ý khác là cùng với Thủ tướng Hatoyama, Tổng Thư ký DPJ Ichiro Ozawa cũng sẽ từ chức theo đề nghị của vị Thủ tướng này. DPJ sẽ bầu chọn chủ tịch mới vào ngày hôm nay 3/6 trong bối cảnh cuộc bầu cử Thượng viện Nhật, theo kế hoạch sẽ diễn ra vào ngày 11/7 sắp tới.

Rõ ràng, đây là một “quyết định khó khăn” đối với DPJ cầm quyền nhưng đảng này sẽ không thể giành được thắng lợi trong cuộc bầu cử Thượng viện nếu đặt dưới sự lãnh đạo của một thủ tướng không còn giành được sự tín nhiệm cao của người dân nữa.

Trong bối cảnh DPJ cầm quyền gặp khó khăn do tỷ lệ ủng hộ giảm mạnh và ngay sau khi Thủ tướng Nhật Bản Yukio Hatoyama tuyên bố từ chức, Đảng Dân chủ Tự do (LDP) đối lập đã lên tiếng kêu gọi giải tán Hạ viện và tổ chức tổng tuyển cử trước thời hạn.

Washinton đang “quan sát” tân Thủ tướng và nội các mới

Trong chiến dịch tranh cử năm 2009, ông Yukio Hatoyama đưa ra khẩu hiệu muốn có tiếng nói ngang bằng với Mỹ trong quan hệ song phương cũng như một số vấn đề quốc tế.

Ngay sau khi lên nắm quyền lãnh đạo Thủ tướng Yukio Hatoyama đã cho tiến hành cuộc điều tra về các thỏa thuận hạt nhân bí mật giữa Tokyo với Washington trước đây. Đồng thời tuyên bố như đinh đóng cột là sẽ di chuyển căn cứ quân sự Futenma của Mỹ ra khỏi Okinawa như đã hứa với cử tri Nhật Bản.

Tuy nhiên, điều đó đã không thể trở thành hiện thực khi mà cái bóng của Mỹ bao trùm lên toàn bộ chính sách đối ngoại và đối nội kéo dài suốt hơn 50 năm qua ở Nhật Bản. Sự kiện nổi bật gần đây là việc di chuyển căn cứ quân sự Futenma củaMỹ.

Ông Naoto Kan và vợ tham gia bỏ phiếu (Ảnh tư liệu).

Vấn đề này đã không “chiều theo ý muốn” của các cử tri Nhật Bản, vì Washington phản đối quyết liệt, vì “vấn đề an ninh của Nhật Bản” sau nhưng biến cố vừa xảy ra trên bán đảo Triều Tiên. Hẳn một số nhà quan sátđã có lý khi cho rằng sự ra đi của Thủ tướng Yukio Hatoyama có “yếu tố Mỹ” đằng sau đó, và điển hình là sự thất bại trong việc giải quyết vấn đề căn cứ quân sự Futenma.

Thêm vào đó là cuộc phản công quyết liệt của LDP xung quanhviệc cáo buộc Tổng Thư ký DPJ Ichiro Ozawa tham nhũng và sử dụng sai công quỹ. Điều này đã gây thêm thế bất lợi cho ông Yukio Hatoyama trong quá trình củng cố nội bộ đảng, khi mà cuộc bầu cử Thượng viện đang tới gần.

Việc Thủ tướng Yukio Hatoyama tuyên bố từ chức cho thấy chính trường Nhật Bản đang chứa đựng những nhân tố bất ổn. Nỗ lực của LDP muốn trở lại cầm quyền là rất lớn khi đưa ra lời kêu gọi giải tán Hạ viện cho tiến hành bầu cử sớm.

Liệu DPJ có có trụ vững trong cơn sóng gió hiện nay hay không? Điều này phụ thuộc vào khuôn mặt mới trên chính trường Nhật Bản vào ngày 4/6 tới khi DPJ bầu Tổng thư ký mới. Nó cũng đồng nghĩa với việc tân Thủ tướng của nước này và nội các có thể sẽ được công bố vào ngày 7/6.

Người Mỹ đang rất quan tâm và tìm hiểu chính sách của tân chính quyền và lập trường đối với Mỹ của người sẽ kế nhiệm Thủ tướng Yukio Hatoyama là như thế nào?

Hiện Bộ trưởng Tài chính kiêm Phó Thủ tướng Naoto Kan đang là ứng cử viên sáng giá nhất cho chiếc ghế Thủ tướng vừa trống tại Nhật Bản. Ngay sau khi Yukio Hatoyama quyết định từ chức, Naoto Kan cho biết sẽ chạy đua vào chiếc ghế Chủ tịch Đảng Dân chủ, bước đệm trước khi tranh cử Thủ tướng.

Ngoại trưởng Mỹ Hillary Clinton lại có vẻ đặt niềm tin mạnh mẽ vào người đồng cấp Katsuya Okada vì ông này đã giúp tăng cường quan hệ giữa Washington và Chính phủ do DPJ lãnh đạo thông qua một loạt các cuộc đàm phán về vấn đề di chuyển căn cứ Futenma.

Nhưng Mỹ hy vọng dù ai lên nắm quyền ở Nhật Bản, người đó cũng sẽ tôn trọng thỏa thuận mới giữa hai nước về di chuyển căn cứ Futenma vì “đây là thỏa thuận giữa hai chính phủ, chứ không phải giữa các chính trị gia”. Điều này cho thấy Mỹ muốn người kế nhiệm Thủ tướng Yukio Hatoyama tiếp tục chính sách liên quan tới vấn đề di chuyển căn cứ Futenma.

Một số dư luận quan ngại cho rằng, Phó Thủ tướng Naoto Kan, người có khả năng nhất lên làm thủ tướng, là một chính khách xuất thân từ cánh tả cũng sẽ ít nhiều gây lo ngại cho người Mỹ.

Tuy nhiên, sự biến động tại chính trường Nhật Bản hiện nay sẽ không tác động nhiều đối với quan hệ hai nước trong thời gian tới. Kết quả thăm dò dư luận gần đây cho thấy người dân Nhật Bản và Mỹ đều ủng hộ quan hệ đồng minh Mỹ - Nhật.

Thậm chí, có quan điểm lạc quan cho rằng khi ông Kan lên nắm quyền, ông sẽ xử lý quan hệ Nhật - Mỹ một cách hiệu quả hơn sau khi rút ra bài học từ người tiền nhiệm Yukio Hatoyama.

Lê Dũng