Chuyên gia: Việt Nam chủ động góp phần định hình tương lai thế giới

Ngày 22/9 (theo giờ địa phương), tại trụ sở Liên hợp quốc ở New York (Mỹ), Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã có bài phát biểu quan trọng tại Phiên thảo luận cấp cao Đại hội đồng Liên hợp quốc khóa 81. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tin tưởng với một Liên hợp quốc vững mạnh, Việt Nam sẽ cùng xây dựng một thế giới hòa bình, công bằng, bao trùm và tốt đẹp hơn cho tất cả.

Việt Nam hiểu giá trị của độc lập và hòa bình

Theo Đại sứ Nguyễn Quang Khai - nguyên Đại sứ Việt Nam tại Iraq, Các Tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất (UAE) và một số nước Trung Đông, bài phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Đại hội đồng Liên hợp quốc khóa 81 là tuyên bố thể hiện chính sách đối ngoại độc lập, tự chủ của Việt Nam, một thành viên có trách nhiệm của cộng đồng quốc tế sẵn sàng đóng góp vào nền chính trị toàn cầu.

Trong bối cảnh thế giới đầy biến động, từ diễn đàn quan trọng này, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định sự coi trọng của Việt Nam đối với chủ nghĩa đa phương và vai trò trung tâm của Liên hợp quốc.

“Là một dân tộc từng trải qua nhiều cuộc chiến tranh ác liệt vì độc lập dân tộc và thống nhất đất nước, nhiều năm bị bao vây, cấm vận, thông điệp về ‘củng cố lòng tin, kiến tạo chuyển đổi’ của người lãnh đạo cao nhất của Việt Nam tại diễn đàn quốc tế toàn cầu lớn nhất có vai trò trung tâm trong hệ thống đa phương, mang ý nghĩa to lớn từ chính bài học lịch sử xương máu của Việt Nam”, ông Khai nói.

Cùng quan điểm, TS. Trần Bách Hiếu - Trưởng khoa Kinh tế, Luật và Quan hệ quốc tế, Trường Đại học Thái Bình - cho rằng điểm đáng chú ý trong bài phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm trước hết nằm ở nhận định: “Thay đổi là không thể tránh khỏi” nhưng “xung đột và đối đầu không phải là tất yếu”. Đây là luận điểm có chiều sâu chính trị. Nó thừa nhận sự vận động khách quan của tương quan lực lượng, đồng thời đặt trách nhiệm lựa chọn cách ứng xử vào các quốc gia.

“Cạnh tranh quyền lực không thể trở thành lý do để hợp thức hóa chiến tranh. Với cách đặt vấn đề ấy, Việt Nam khẳng định rằng hòa bình cần được kiến tạo bằng quyết sách, sự kiềm chế và những cơ chế hợp tác cụ thể. Từ trải nghiệm chiến tranh, Việt Nam hiểu giá trị của độc lập và hòa bình”, ông Hiếu nói.

Ý nghĩa của việc nhắc lại lịch sử trong bài phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm còn nằm ở năng lực chuyển hóa trải nghiệm dân tộc thành đề xuất có giá trị chung. Một đất nước từng chịu nhiều mất mát trong chiến tranh lựa chọn hòa giải, hội nhập và đóng góp cho cộng đồng quốc tế cơ sở thực tiễn để khẳng định: Khác biệt có thể được quản trị, quan hệ giữa các quốc gia có thể được cải thiện nếu có ý chí và trách nhiệm.

Tinh thần mới trong chính sách đối ngoại

Lập trường xuyên suốt của Việt Nam được thể hiện rõ qua yêu cầu tôn trọng Hiến chương Liên hợp quốc và luật pháp quốc tế một cách đầy đủ, nhất quán, không chọn lọc. Trong một thế giới có chênh lệch lớn về sức mạnh, tính nhất quán của luật lệ có ý nghĩa đặc biệt đối với các nước vừa và nhỏ. Khi nguyên tắc bị vận dụng tùy đối tượng và lợi ích trước mắt, niềm tin vào trật tự chung sẽ suy giảm.

Các định hướng mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nêu ra tại Đại hội đồng Liên hợp quốc cũng cho thấy rõ tinh thần mới của chính sách đối ngoại Việt Nam là tích cực, chủ động tham gia đóng góp giải quyết những thách thức chung của thế giới

Đại sứ Tôn Sinh Thành

Theo Đại sứ, Tiến sĩ Tôn Sinh Thành - nguyên Đại sứ Việt Nam tại các nước Ấn Độ, Nepal, Bhutan, Sri Lanka, khi đánh giá về tình hình thế giới, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề cập đến những vấn đề gai góc như những chuyển dịch sâu sắc nhưng đầy rủi ro và bất định; kinh tế thế giới phân mảnh với sự gia tăng các rào cản thương mại, đầu tư và công nghệ, cùng với xu hướng sử dụng vũ lực, chạy đua vũ trang, đặc biệt là vũ khí hạt nhân và các loại vũ khí công nghệ mới, làm gia tăng nguy cơ đối đầu do tính toán sai lầm.

Đây là cách đặt vấn đề rất phù hợp với chủ đề chung của Khóa 81 của Đại Hội đồng Liên hợp quốc là “Khôi phục niềm tin, kiến tạo chuyển đổi”.

Từ đó, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nêu ra 4 định hướng lớn cho thế giới, một là khôi phục lòng tin bằng cách tôn trọng luật pháp quốc tế và Hiến chương Liên hợp quốc, quản trị khác biệt có trách nhiệm, trong đó các nước lớn phải đi đầu thực hiện.

Hai là phát triển công bằng, bao trùm, bền vững, bằng cách triển khai nghiêm túc Văn kiện Hội nghị Thượng đỉnh Tương lai và Chương trình nghị sự 2030.

Ba là quản trị công nghệ/AI theo hướng thu hẹp khoảng cách, không tạo phụ thuộc mới, bảo đảm chủ quyền số, phản ánh mối quan tâm chung của các nước đang phát triển trước làn sóng AI.

Bốn là củng cố chủ nghĩa đa phương và vai trò trung tâm Liên hợp quốc, bất chấp xu hướng đơn phương hóa của nhiều nước lớn.

“Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tranh thủ cơ hội khẳng định đường lối của Việt Nam là “độc lập, tự chủ, tự cường, hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển; đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ đối ngoại”. Đồng thời, các định hướng mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nêu ra tại Đại hội đồng Liên hợp quốc cũng cho thấy rõ tinh thần mới của chính sách đối ngoại Việt Nam là tích cực, chủ động tham gia đóng góp giải quyết những thách thức chung của thế giới”, ông Thành nhìn nhận.

Tương tự, TS. Hiếu dẫn chứng với Biển Đông, Việt Nam kiên trì giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình, trên cơ sở luật pháp quốc tế, đặc biệt là Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển năm 1982, đồng thời kiên quyết bảo vệ chủ quyền, quyền chủ quyền và quyền tài phán. Hòa bình ở đây gắn với sự vững vàng về nguyên tắc.

Sự ủng hộ quyền tự quyết của nhân dân Palestine, giải pháp hai nhà nước và lời kêu gọi chấm dứt bao vây, cấm vận Cuba tiếp tục thể hiện chính kiến về quyền dân tộc và quyền phát triển. Độc lập, tự chủ được thể hiện bằng khả năng đánh giá vấn đề trên cơ sở nguyên tắc và đưa ra lập trường rõ ràng.

Đồng quan điểm, Đại sứ Nguyễn Quang Khai nhấn mạnh Việt Nam mong muốn tăng cường quan hệ mọi mặt với Mỹ nhưng tiếp tục kêu gọi Mỹ chấm dứt bao vây, cấm vận đơn phương bất công đối với Cuba và đưa nước này ra khỏi danh sách tài trợ khủng bố.

Sự ủng hộ mạnh mẽ đối với cuộc đấu tranh chính nghĩa của nhân dân Palestine và giải pháp hai nhà nước cho cuộc xung đột Israel - Palestine thể hiện sự thủy chung, bản chất tốt đẹp của dân tộc Việt Nam và chính sách đối ngoại trong sáng, quan điểm trước sau như một của Việt Nam.

Thước đo hiệu quả của hợp tác quốc tế

Công bằng cần được thể hiện trong khả năng tiếp cận nguồn lực và tham gia quyết định những vấn đề ảnh hưởng trực tiếp đến tương lai mỗi dân tộc. Ở đây, tư tưởng lấy con người làm trung tâm trở thành thước đo hiệu quả của hợp tác quốc tế. Giá trị của các cam kết phải được kiểm chứng bằng cuộc sống an toàn hơn, sinh kế bền vững hơn và cơ hội phát triển rộng mở hơn.

TS. Hiếu nhận định cách lập luận này đưa những chương trình nghị sự toàn cầu về với mục đích căn bản - phục vụ con người. Đồng thời, nó tạo kết nối giữa khát vọng phát triển của Việt Nam với mối quan tâm của đông đảo các quốc gia đang phát triển.

Một nội dung cho thấy tầm nhìn hướng tới tương lai là yêu cầu chủ động định hình quản trị công nghệ. Nhận định “tương lai công nghệ không mặc nhiên bảo đảm công bằng” chạm tới vấn đề quyền lực của thời đại số. Khoảng cách giữa các quốc gia có thể tiếp tục gia tăng nếu quyền tiếp cận công nghệ và quyền xây dựng luật lệ tập trung vào một số chủ thể.

Đề nghị các nước đang phát triển được tham gia thực chất vào quá trình này vì vậy mang ý nghĩa chiến lược: Cơ hội phát triển phải bao gồm cả quyền góp phần xác lập những điều kiện của sự phát triển.

Việc kết nối chủ quyền số, quyền tự chủ phát triển với hợp tác công nghệ cho thấy cách hiểu chủ động về tự chủ. Năng lực tự chủ được củng cố qua nội lực và khả năng hợp tác bình đẳng.

TS. Hiếu cho biết thêm dẫn chứng về Lễ mở ký Công ước Liên hợp quốc về chống tội phạm mạng tại Hà Nội năm 2025 cũng làm rõ tư thế đóng góp của Việt Nam: Tham gia giải quyết một thách thức chung bằng hoạt động ngoại giao và hợp tác cụ thể.

Cải tổ và bảo vệ các nguyên tắc nền tảng

Tư thế đó tiếp tục thể hiện trong quan điểm về cải tổ Liên hợp quốc. Việt Nam bảo vệ các nguyên tắc nền tảng, đồng thời ủng hộ đổi mới tổ chức để nâng cao hiệu quả và bảo đảm lợi ích của các nước đang phát triển. Đây là cách tiếp cận thực tế: Uy tín của chủ nghĩa đa phương cần được củng cố bằng năng lực hành động. Những đóng góp trong gìn giữ hòa bình và cam kết tham gia sâu rộng hơn giúp gắn thông điệp của Việt Nam với trách nhiệm thực hiện.

“Từ toàn bộ bài phát biểu, có thể nhận thấy vị thế Việt Nam được thể hiện ở năng lực kết nối lợi ích quốc gia với những yêu cầu chung của thời đại. Trí tuệ nằm ở cách nhận diện mối liên hệ giữa hòa bình, công bằng phát triển, công nghệ và thể chế; bản lĩnh nằm ở sự nhất quán về nguyên tắc; sức thuyết phục nằm ở những đóng góp có thể kiểm chứng”, ông Hiếu nhấn mạnh.

Việc chuyển các định hướng thành sáng kiến và kết quả cụ thể sẽ tiếp tục quyết định sức nặng của tiếng nói ấy. Việt Nam đang khẳng định quyền tự quyết định con đường phát triển của mình cùng trách nhiệm góp phần xây dựng môi trường quốc tế để các dân tộc khác cũng có cơ hội thực hiện khát vọng đó.

Cùng quan điểm với TS. Hiếu, Đại sứ Nguyễn Quang Khai cho rằng: “Bài phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Đại hội đồng Liên hợp quốc thể hiện vị thế của Việt Nam, một đất nước yêu hòa bình, tôn trọng luật pháp quốc tế, không chỉ bảo vệ lợi ích của đất nước mà còn cùng cộng đồng quốc tế đóng góp, phấn đấu xây dựng một trật tự thế giới công bằng, không có chiến tranh và hòa bình hơn”.

Cần nhiều quốc gia trách nhiệm như Việt Nam

Trong khuôn khổ tham dự Phiên thảo luận chung cấp cao Đại hội đồng Liên hợp quốc Khóa 81 và hoạt động song phương tại Hoa Kỳ, sáng 23/9 tại New York, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã tiếp Thượng nghị sĩ Steve Daines, Thượng nghị sĩ bang Montana, thành viên Ủy ban Đối ngoại Thượng viện Hoa Kỳ.

Bày tỏ đánh giá cao bài phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Đại hội đồng Liên hợp quốc, Thượng nghị sỹ Steve Daines cho rằng thông điệp về trách nhiệm, hợp tác và tầm nhìn vì hòa bình, ổn định, phát triển bền vững của Việt Nam có ý nghĩa sâu sắc trong bối cảnh quốc tế hiện nay.

Thượng nghị sĩ nhấn mạnh thế giới cần nhiều hơn những quốc gia có trách nhiệm như Việt Nam và những nhà lãnh đạo có tầm nhìn như Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm.