Cục Thuế: Không để doanh nghiệp tồn tại 'ảo' kéo dài, lập mới để né thuế

Theo ông Nguyễn Đức Huy, Phó ban Nghiệp vụ (Cục Thuế - Bộ Tài chính), qua rà soát hồ sơ cho thấy tình trạng người nộp thuế ở trạng thái 03 (ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn thành thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế) và trạng thái 06 (không hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký) là tồn đọng tích lũy qua nhiều thời kỳ, khiến hàng trăm nghìn mã số thuế bị treo.

Điều 17 Luật Quản lý thuế đã quy định trách nhiệm của chủ sở hữu, thành viên hợp danh, chủ hộ kinh doanh, người đại diện theo pháp luật và người quản lý trong việc hoàn thành nghĩa vụ thuế, nghĩa vụ liên quan đến hồ sơ thuế của doanh nghiệp, hộ kinh doanh cũ trước khi đăng ký thuế cho doanh nghiệp, hộ kinh doanh mới.

Từ đó, trách nhiệm của cơ quan đăng ký kinh doanh và cơ quan thuế là cần thực hiện đầy đủ việc xác thực, đối soát và kiểm soát để ngăn ngừa việc sử dụng thông tin giả mạo hoặc thành lập pháp nhân mới nhằm né tránh nghĩa vụ.

Đồng thời, tăng cường quản lý đối với doanh nghiệp không hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký. Nghị định số 168/2025 đã quy định việc xử lý đối với doanh nghiệp ngừng hoạt động kinh doanh từ 1 năm trở lên mà không thông báo. Nghị định số 252/2026 cũng quy định biện pháp cưỡng chế bằng đề nghị thu hồi giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp đối với trường hợp đủ điều kiện.

Từ cơ sở đó, ông Huy nhấn mạnh, cơ quan thuế các cấp cần thường xuyên rà soát, xác minh, phân loại. Trường hợp có nợ thuế kéo dài, không hợp tác và đủ điều kiện thì lập hồ sơ đề nghị thu hồi giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp theo đúng trình tự. “Không để doanh nghiệp ở trạng thái 06 kéo dài nhưng không có biện pháp xử lý tiếp theo”, ông nói.

Đồng thời, cơ quan thuế cần khai thác dữ liệu khai thuế, hóa đơn, nợ thuế và biến động địa chỉ để cảnh báo sớm, xác minh trước khi doanh nghiệp bỏ địa chỉ. Xử lý kịp thời các trường hợp có dấu hiệu mua bán hóa đơn, trốn thuế hoặc lợi dụng pháp nhân để vi phạm.

Cơ quan thuế, cơ quan đăng ký kinh doanh và cơ quan công an cũng cần tổ chức đối soát định kỳ, xử lý sai lệch về thông tin định danh, địa chỉ, người đại diện và trạng thái hoạt động; bảo đảm trường hợp đã hoàn thành nghĩa vụ thuế hoặc đã hoàn tất thủ tục giải thể được cập nhật ngay, không tiếp tục tồn tại “ảo” ở trạng thái 03, 06.

Nguyên nhân hàng trăm nghìn mã số thuế bị ‘treo’

Nêu rõ hơn những nguyên nhân khiến người nộp thuế trong tình trạng ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn thành thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế hoặc không hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký, ông Huy cho rằng có 5 nhóm nguyên nhân chính.

Đầu tiên do cơ chế, chính sách và thủ tục gia nhập thị trường ngày càng được đơn giản hóa, trong khi việc rút khỏi thị trường, giải thể và chấm dứt hiệu lực mã số thuế phải hoàn thành nhiều thủ tục, nghĩa vụ với cơ quan thuế, với cơ quan đăng ký kinh doanh và cơ quan quản lý nhà nước có liên quan khác.

Đối với người nộp thuế đã thực tế ngừng hoạt động, nhưng còn thiếu hồ sơ khai thuế, còn tiền phạt, tiền chậm nộp, nợ thuế, lệ phí môn bài hoặc các nghĩa vụ tồn đọng khác, việc hoàn tất thủ tục theo quy trình thông thường gặp nhiều khó khăn.

Một số trường hợp nợ đã khoanh, nợ không có khả năng thu hoặc còn số tiền nộp thừa nhưng không còn chủ thể để xử lý cũng chưa có cơ chế kết thúc phù hợp.

Về phía người nộp thuế, nhận thức và mức độ tuân thủ pháp luật về tạm ngừng, giải thể, chấm dứt hoạt động còn hạn chế. Có trường hợp tự ngừng hoạt động, bỏ địa chỉ đăng ký mà không thông báo; không nộp đầy đủ hồ sơ khai thuế, không phối hợp với cơ quan thuế hoặc lựa chọn bỏ địa chỉ vì cho rằng đơn giản hơn việc thực hiện thủ tục giải thể.

Khi ngừng hoạt động, nhiều doanh nghiệp đã cắt giảm bộ máy, trả mặt bằng, không còn kế toán, con dấu, chữ ký số hoặc không lưu giữ đầy đủ sổ sách, hóa đơn, chứng từ; người đại diện theo pháp luật có trường hợp đã chết, mất tích, mất năng lực hành vi, xuất cảnh hoặc không thể liên hệ, nên không còn chủ thể thực hiện thủ tục.

Về tổ chức thực hiện của cơ quan thuế, việc giải quyết hồ sơ giải thể, chấm dứt hoạt động tại một số địa bàn còn chậm. Việc kiểm tra quyết toán, ban hành biên bản, kết luận và xác nhận hoàn thành nghĩa vụ thuế có trường hợp chưa kịp thời.

Nguồn lực xử lý chưa tương xứng với khối lượng hồ sơ tồn đọng. Công tác quản lý sau khi người nộp thuế bị xác định không hoạt động tại địa chỉ đăng ký có thời điểm chưa được thực hiện liên tục, chưa gắn đầy đủ với rà soát hóa đơn, khai thuế, nợ thuế và các biện pháp xử lý tiếp theo. Công cụ cảnh báo sớm, phân loại rủi ro và theo dõi kết quả xử lý chưa đáp ứng yêu cầu.

Về dữ liệu và phối hợp liên ngành, dữ liệu lịch sử trên các hệ thống quản lý có trường hợp thiếu, sai lệch hoặc không còn hồ sơ gốc; thông tin định danh, địa chỉ, người đại diện theo pháp luật và trạng thái hoạt động giữa cơ quan thuế, cơ quan đăng ký kinh doanh và cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư chưa hoàn toàn đồng bộ.

Cuối cùng là một số trường hợp có tính chất đặc thù, phức tạp, như doanh nghiệp giả mạo thông tin cá nhân, doanh nghiệp “ma”, doanh nghiệp có dấu hiệu mua bán hóa đơn; đơn vị hành chính sự nghiệp sau sắp xếp không xác định rõ chủ thể kế thừa nghĩa vụ; chi nhánh phụ thuộc có trạng thái hoặc nghĩa vụ khác với đơn vị chủ quản.

Các trường hợp này không thể xử lý dứt điểm chỉ bằng quy trình chấm dứt hiệu lực mã số thuế thông thường.