Đề xuất chuyển tiền quỹ bình ổn xăng dầu tại DN về Kho bạc: Chuyên gia nói gì?

Tại dự thảo lần thứ 14 Nghị định về kinh doanh xăng dầu, Bộ Công Thương đề xuất chuyển toàn bộ số dư quỹ bình ổn giá (BOG) xăng dầu từ các doanh nghiệp đầu mối về tài khoản riêng do Bộ Tài chính mở tại Kho bạc Nhà nước. Đề xuất này nhận được sự đồng tình của nhiều chuyên gia, doanh nghiệp. Tuy nhiên, các ý kiến nhấn mạnh, đây mới chỉ giải quyết vấn đề quản lý nguồn tiền và vẫn cần phải có phương án sử dụng hiệu quả số tiền này.

Ông Nguyễn Xuân Thắng, Giám đốc doanh nghiệp bán lẻ xăng dầu Hải Âu Phát (Lâm Đồng), nêu quan điểm, việc đưa quỹ BOG từ doanh nghiệp đầu mối về Kho bạc Nhà nước là phù hợp, góp phần minh bạch nguồn tiền và bảo đảm sử dụng đúng mục đích. Trước đây, quỹ được các doanh nghiệp đầu mối quản lý nên việc sử dụng nguồn tiền từng gây nhiều băn khoăn về tính minh bạch, hiệu quả.

“Các doanh nghiệp bán lẻ đã nhiều lần đề xuất sử dụng quỹ để mua xăng dầu dự trữ thay vì để doanh nghiệp đầu mối nắm giữ”, ông Thắng nói.

Ông Thắng nói thêm, nên dùng nguồn quỹ để Nhà nước đầu tư kho chứa và mua xăng dầu khi giá thế giới giảm. Khi thị trường quốc tế biến động mạnh hoặc nguồn cung khan hiếm, lượng hàng dự trữ có thể được đưa ra thị trường, góp phần bảo đảm nguồn cung trong nước.

Ông Thắng cũng cho rằng việc chuyển quỹ về Kho bạc Nhà nước giúp doanh nghiệp đầu mối giảm áp lực phải duy trì một lượng tiền lớn phục vụ quỹ BOG, qua đó tập trung nguồn lực cho hoạt động kinh doanh và dự trữ hàng hóa.

Đồng quan điểm, chuyên gia kinh tế, TS. Lê Đăng Doanh, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương, cho rằng, việc chuyển quỹ từ doanh nghiệp đầu mối về Kho bạc Nhà nước có thể tăng tính minh bạch và hiệu quả quản lý nguồn tiền. Khi quỹ được quản lý tập trung tại kho bạc Nhà nước, cơ quan quản lý có điều kiện kiểm soát nguồn tiền và việc sử dụng quỹ cho mục tiêu bình ổn thị trường xăng dầu.

Từ nguồn quỹ dư, Nhà nước có thể nghiên cứu xây dựng thêm kho xăng dầu, mua xăng dầu dự trữ khi giá thế giới giảm, qua đó góp phần bảo đảm nguồn cung trong nước khi thị trường quốc tế biến động.

Đề xuất để doanh nghiệp tự quyết giá

Bên cạnh phương án quản lý quỹ BOG, dự thảo nghị định mới tiếp tục đề xuất để doanh nghiệp đầu mối và thương nhân phân phối ngoài hệ thống tự quyết giá bán buôn, bán lẻ theo cơ chế thị trường.

Giá bán lẻ được xác định trên cơ sở giá mua xăng dầu, chi phí tạo nguồn, chi phí kinh doanh định mức, lợi nhuận và các loại thuế. Trong đó, giá mua, chi phí tạo nguồn và lợi nhuận do doanh nghiệp tự xác định theo thực tế kinh doanh.

Chi phí kinh doanh định mức do Bộ Công Thương công bố, điều chỉnh hằng năm theo chỉ số giá tiêu dùng (CPI) và rà soát 3 năm một lần. Doanh nghiệp phải kê khai, công khai giá sau mỗi lần điều chỉnh.

Tại các địa bàn xa cảng, kho đầu mối hoặc cơ sở sản xuất (vùng 2), doanh nghiệp đầu mối được quyết định giá bán cao hơn nhưng mức chênh tối đa 2%.

Dự thảo cũng đưa ra 2 phương án nguồn hàng cho thương nhân phân phối: ký hợp đồng với một hoặc nhiều doanh nghiệp đầu mối; hoặc mua hàng từ một hoặc nhiều doanh nghiệp đầu mối và thương nhân phân phối khác.

Đối với doanh nghiệp đầu mối, dự thảo yêu cầu sở hữu kho tiếp nhận tối thiểu 15.000 m³, có ít nhất 10 cửa hàng bán lẻ và 40 thương nhân phân phối thuộc riêng hệ thống.

Mỗi đầu mối phải được phân giao tối thiểu 300.000 m³ xăng dầu/năm, không bao gồm nhiên liệu hàng không, đồng thời duy trì dự trữ lưu thông tương đương ít nhất 20 ngày cung ứng.

Nghị định mới dự kiến thay thế các Nghị định 83/2014, 95/2021 và 80/2023 về kinh doanh xăng dầu.

Theo đề xuất của Bộ Công Thương, trước khi nghị định mới có hiệu lực, các doanh nghiệp đầu mối phải chốt số dư quỹ BOG và chuyển toàn bộ số tiền vào tài khoản riêng do Bộ Tài chính mở tại Kho bạc Nhà nước. Trong khi đó, doanh nghiệp bị thu hồi giấy phép hoặc dừng kinh doanh nhưng chưa nộp đủ số dư quỹ cũng phải chuyển phần còn thiếu.

Trong vòng 12 tháng kể từ khi nghị định có hiệu lực, doanh nghiệp đầu mối phải thực hiện kiểm toán độc lập chuyên đề về quỹ BOG. Nếu kiểm toán phát hiện số tiền thực tế cao hơn số đã báo cáo, doanh nghiệp phải nộp bổ sung phần chênh lệch. Trường hợp nộp thừa, liên Bộ Tài chính - Công Thương sẽ làm thủ tục hoàn trả.

Đối với doanh nghiệp có số dư âm, kết quả kiểm toán sẽ là cơ sở xác định số tiền cần xử lý. Sau khi hoàn tất bù trừ, Bộ Tài chính bàn giao tài khoản quỹ BOG tại kho bạc Nhà nước cho Bộ Công Thương để phối hợp quyết toán và hoàn trả khoản ngân sách đã tạm ứng cho quỹ.

Theo số liệu từ Bộ Tài chính công bố vào tháng 9, đến hết ngày 30/6, nguồn quỹ BOG xăng dầu từ doanh nghiệp còn 196,28 tỷ đồng, trong khi nguồn tạm ứng từ ngân sách Nhà nước còn 1.714,97 tỉ đồng.

Cụ thể, nguồn quỹ bình được trích lập tại các doanh nghiệp có số dư đầu quý II là hơn 195,05 tỷ đồng. Trong quý, các doanh nghiệp không trích thêm và cũng không sử dụng Quỹ. Sau khi cộng hơn 1,22 tỷ đồng tiền lãi phát sinh, số dư cuối quý tăng lên hơn 196,28 tỷ đồng.

Đối với nguồn tạm ứng từ ngân sách nhà nước, số dư đầu quý là hơn 701,8 tỷ đồng. Trong quý II, tổng số tiền trích vào nguồn này đạt khoảng 1.886,08 tỷ đồng, trong khi số tiền sử dụng là hơn 873,22 tỷ đồng. Sau khi cộng hơn 309,3 triệu đồng tiền lãi, số dư cuối quý đạt 1.714,97 tỷ đồng.