Đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số: Hai trụ cột song hành

Chuyển đổi số mở đường cho đổi mới sáng tạo

Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đã nêu rõ, Phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang là yếu tố quyết định phát triển của các quốc gia; là điều kiện tiên quyết, thời cơ tốt nhất để nước ta phát triển giàu mạnh, hùng cường trong kỷ nguyên mới - kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.

Điều này cho thấy, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang được nhìn nhận như những trụ cột mở ra những không gian phát triển mới cho nền kinh tế.

Đặc biệt, trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt, Việt Nam không thể chỉ dựa vào những lợi thế truyền thống. Năng suất, công nghệ và khả năng tạo ra giá trị mới sẽ ngày càng trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Nếu chuyển đổi số tạo ra nền tảng, công cụ và phương thức vận hành mới, thì đổi mới sáng tạo chính là động lực thúc đẩy việc khai thác hiệu quả những nền tảng đó, tạo ra giá trị mới và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Chuyển đổi số không đơn thuần là việc ứng dụng công nghệ vào các hoạt động truyền thống. Quan trọng hơn, đây là quá trình thay đổi phương thức quản trị, sản xuất, kinh doanh và cung cấp dịch vụ dựa trên nền tảng công nghệ số và dữ liệu.

Việc ứng dụng các công nghệ như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, điện toán đám mây hay Internet vạn vật đang giúp doanh nghiệp tiếp cận nguồn dữ liệu phong phú hơn, nâng cao khả năng phân tích, dự báo và đưa ra quyết định. Từ đó, nhiều sản phẩm, dịch vụ và mô hình kinh doanh mới được hình thành.

Đồng thời, chính môi trường số cũng đang tạo điều kiện để các ý tưởng sáng tạo được thử nghiệm và triển khai với tốc độ nhanh hơn. Những mô hình kinh doanh từng đòi hỏi nguồn lực lớn để xây dựng có thể được phát triển trên các nền tảng số với chi phí thấp hơn, khả năng tiếp cận thị trường rộng hơn và tốc độ mở rộng nhanh hơn.

Ở góc độ này, chuyển đổi số có thể được xem là nền tảng quan trọng để thúc đẩy đổi mới sáng tạo. Dữ liệu, hạ tầng số và các công nghệ mới tạo ra những công cụ cần thiết để con người và doanh nghiệp phát hiện vấn đề, tìm kiếm giải pháp và tạo ra giá trị mới.

Tuy nhiên, công nghệ tự thân không thể bảo đảm sự thành công của quá trình chuyển đổi số. Việc đầu tư hệ thống, phần mềm hay nền tảng chỉ thực sự mang lại hiệu quả khi đi cùng tư duy đổi mới sáng tạo.

Bên cạnh đó, đổi mới sáng tạo giúp doanh nghiệp trả lời câu hỏi quan trọng hơn: Công nghệ được ứng dụng để giải quyết vấn đề gì và tạo ra giá trị mới nào?

Một doanh nghiệp có thể đầu tư mạnh vào công nghệ, nhưng nếu vẫn duy trì tư duy quản trị cũ, quy trình cũ và mô hình kinh doanh cũ, hiệu quả của chuyển đổi số sẽ khó đạt được như kỳ vọng.

Ngược lại, tư duy đổi mới sáng tạo sẽ thúc đẩy doanh nghiệp tận dụng công nghệ để thiết kế lại quy trình, phát triển sản phẩm mới và xây dựng những mô hình kinh doanh phù hợp với sự thay đổi của thị trường.

Sự kết hợp giữa đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số vì thế đang tạo ra một vòng tròn phát triển tích cực. Công nghệ số mở ra những khả năng mới cho đổi mới sáng tạo; trong khi đổi mới sáng tạo lại tạo ra những cách thức mới để công nghệ được ứng dụng hiệu quả hơn vào thực tiễn.

Yếu tố quyết định tốc độ tăng trưởng

TS. Trần Văn Khải, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội chỉ ra, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số không chỉ là một yếu tố thúc đẩy mà đã trở thành biến số nội sinh quyết định bản chất và tốc độ tăng trưởng trong kỷ nguyên 4.0.

Theo TS. Trần Văn Khải, những quốc gia biết lấy đổi mới sáng tạo làm động lực đều vươn lên mạnh mẽ. Hơn nữa, Việt Nam có nền tảng là nguồn nhân lực trẻ, nhanh nhạy với công nghệ và một hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo đang phát triển sôi động. Nhiều doanh nghiệp công nghệ của ta đã tiên phong bắt kịp xu hướng mới, chứng minh trí tuệ Việt Nam đủ sức làm chủ những lĩnh vực hiện đại.

Trong khi đó, tại một diễn đàn về đổi mới sáng tạo, ông Nguyễn Mai Dương, Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo, Bộ Khoa học và Công nghệ nhấn mạnh, đổi mới sáng tạo là hoạt động tạo ra sản phẩm mới, dịch vụ mới, quy trình mới, mô hình kinh doanh mới hoặc cải tiến đáng kể so với sản phẩm, dịch vụ, quy trình, mô hình kinh doanh đã có.

Hoạt động đổi mới sáng tạo đang nhận được sự quan tâm cao từ lãnh đạo Đảng, Nhà nước, Chính phủ. Trong đó, Luật Khoa học, công nghệ và Đổi mới sáng tạo được Quốc hội thông qua vào tháng 6/2025 là một dấu ấn rất lớn.

Lần đầu tiên, đổi mới sáng tạo được làm rõ và được đặt ngang với khoa học, công nghệ. Bối cảnh hiện tại đặt ra nhiều yêu cầu, đòi hỏi các hành động thiết thực để thể chế hóa các chủ trương, định hướng, thúc đẩy một cách thực chất, hiệu quả các hoạt động đổi mới sáng tạo.

Đại diện Việt Nam SuperPort - liên doanh giữa Tập đoàn YCH và Tập đoàn T&T cho rằng, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số giữ vai trò then chốt, là động lực mạnh mẽ để Việt Nam phát triển tăng tốc, bứt phá, bền vững, đặc biệt để đạt được tốc độ tăng trưởng GDP ở mức 2 con số trong những năm tới

Đầu tư cho công nghệ, đổi mới sáng tạo cũng là bước đi chiến lược của doanh nghiệp. Đơn cử, tại Việt Nam SuperPort đang nghiên cứu ứng dụng AI thế hệ mới nhằm nâng cao hiệu quả xử lý và an ninh hàng hóa hàng không tại Kho hàng không kéo dài (OACT).

Đơn vị đã phát triển hệ thống xác thực tài liệu bằng AI, tự động hóa quá trình kiểm tra thông tin từ chứng từ hàng hóa; đồng thời tích hợp AI vào máy soi chiếu an ninh để phát hiện hàng cấm, hàng nguy hiểm, giúp giảm sự phụ thuộc vào kiểm tra thủ công và đảm bảo tuân thủ tiêu chuẩn quốc tế.

Sự kết hợp chặt chẽ giữa đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số không chỉ giúp nâng cao năng suất, năng lực cạnh tranh mà còn tạo nền tảng để Việt Nam thích ứng với những thay đổi nhanh chóng của kinh tế toàn cầu, hướng tới tăng trưởng bền vững trong kỷ nguyên số.