Đưa AI vào ‘bộ não số’ của đô thị thông minh

Tại TP.HCM, AI đang từng bước chứng minh hiệu quả trong giải quyết những bài toán vốn tồn tại nhiều năm của đô thị, từ lĩnh vực y tế, giáo dục, giao thông, quản lý cây xanh… góp phần xây dựng đô thị thông minh và chính quyền số.

AI giải bài toán ngập lụt, quản lý giao thông

Một trong những ứng dụng tiêu biểu là hệ thống cảnh báo ngập sớm trên nền tảng AI. Hệ thống được xây dựng nhằm giải quyết bài toán ngập lụt trong bối cảnh mưa cực đoan, triều cường và tốc độ đô thị hóa ngày càng gia tăng.

Theo ThS. Lê Ngọc Quyền, Phó Giám đốc Đài Khí tượng Thủy văn Bắc Bộ, khác với các mô hình dự báo truyền thống, AI được huấn luyện từ nhiều nguồn dữ liệu như radar Thời tiết, trạm đo mưa, mực nước, camera giao thông, kết hợp với các mô hình thủy lực để hình thành cơ sở dữ liệu gồm hơn 1.000 kịch bản mô phỏng ngập.

Sau quá trình huấn luyện trên 1.200 kịch bản mưa và triều, hệ thống AI có thể dự báo một kịch bản ngập chỉ trong khoảng 20 giây, nhanh gấp khoảng 540 lần so với phương pháp truyền thống, đồng thời đạt độ chính xác khoảng 93,8% với hệ số tương quan R² đạt 0,99.

Hệ thống hiện đã được tích hợp trên nền tảng WebGIS và ứng dụng di động, thử nghiệm vận hành ổn định tại phường Thủ Đức. Trong thời gian tới, nhóm nghiên cứu đề xuất mở rộng triển khai trên toàn TP.HCM nhằm hỗ trợ cảnh báo sớm cho người dân và nâng cao năng lực điều hành, ứng phó ngập lụt của chính quyền.

AI cũng đang được mở rộng sang quản lý giao thông và an ninh. Theo TS. Dương Ngọc Hiếu, Phó Giám đốc Trung tâm Kỹ thuật Điện toán, trường Đại học Bách khoa, ĐHQG TP.HCM, với sự phát triển của công nghệ thị giác máy tính (Computer Vision), hệ thống camera không còn chỉ làm nhiệm vụ ghi hình mà có thể tự động nhận diện phương tiện, phân tích lưu lượng giao thông, phát hiện ùn tắc, nhận diện hành vi bất thường và cảnh báo sớm các nguy cơ về an ninh trật tự.

Thay vì phải tổng hợp thông tin từ nhiều nguồn riêng lẻ, cơ quan quản lý có thể khai thác dữ liệu tập trung để có cái nhìn toàn diện hơn về tình hình trên địa bàn, qua đó rút ngắn thời gian xử lý và nâng cao hiệu quả điều hành.

Song song đó, TP.HCM đang triển khai thí điểm các mô hình đô thị thông minh tại phường Phú Nhuận, phường Vũng Tàu và Đặc khu Côn Đảo, tích hợp AI với Dashboard và nền tảng Digital Twin để hỗ trợ chính quyền giám sát tình hình kinh tế - xã hội, giao thông, an ninh theo thời gian thực.

Gỡ ‘nút thắt’ dữ liệu cho đô thị thông minh

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, AI chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi được vận hành trên nền tảng dữ liệu đầy đủ, chuẩn hóa và liên thông. Đây cũng là một trong những thách thức lớn của nhiều đô thị hiện nay.

Bà Võ Thị Trung Trinh - Giám đốc Trung tâm Chuyển đổi số TP.HCM - cho biết tại TP.HCM, trong quá trình xây dựng đô thị thông minh, thách thức không nằm ở công nghệ mà chính là dữ liệu.

Các hệ thống thông tin được hình thành qua nhiều giai đoạn khác nhau, với quy trình, cấu trúc và tiêu chuẩn dữ liệu chưa đồng nhất, dẫn đến việc kết nối, chia sẻ và khai thác dữ liệu còn nhiều hạn chế.

PGS.TS Phạm Trần Vũ, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Bách khoa (ĐHQG TP.HCM), cũng cho rằng nếu mỗi cơ quan vẫn quản lý dữ liệu theo các hệ thống độc lập, AI chỉ có thể giải quyết từng bài toán riêng lẻ như giao thông, y tế hay môi trường.

“Chỉ khi dữ liệu được chia sẻ và tích hợp trên cùng một nền tảng, AI mới có thể phân tích mối liên hệ giữa nhiều lĩnh vực, dự báo xu hướng, xây dựng các kịch bản điều hành và hỗ trợ lãnh đạo ra quyết định dựa trên dữ liệu theo thời gian thực”, ông chia sẻ.

Theo ông Vũ, xu hướng của nhiều đô thị trên thế giới là xây dựng Urban Operating System (Hệ điều hành đô thị), nền tảng đóng vai trò như “hệ điều hành” của một thành phố, tương tự iOS hay Android trên điện thoại thông minh.

Nền tảng này tích hợp dữ liệu từ giao thông, quy hoạch, môi trường, hạ tầng kỹ thuật, năng lượng, an ninh và dịch vụ công để tạo thành một hệ thống quản trị thống nhất. Trên nền tảng đó, AI không còn chỉ là công cụ hỗ trợ từng ứng dụng riêng lẻ mà có thể khai thác dữ liệu liên ngành, tối ưu vận hành và nâng cao hiệu quả quản trị toàn đô thị.

Ông Vũ cũng nhìn nhận, phần lớn ứng dụng AI hiện nay mới dừng ở “phần ngọn”, tập trung giải quyết các bài toán cụ thể như nhận diện phương tiện, giám sát giao thông, chẩn đoán y tế hay dự báo môi trường.

“Tiềm năng lớn nhất của AI chỉ thực sự được phát huy khi công nghệ này được tích hợp sâu vào hệ thống điều hành đô thị, tác động đồng thời đến nhiều lĩnh vực thay vì hoạt động rời rạc như hiện nay”, ông Vũ nhấn mạnh.

Tại Hội nghị toàn quốc sơ kết 1 năm 6 tháng triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW, Tổng Bí thư Tô Lâm yêu cầu các cấp, các ngành chuyển mạnh từ quá trình triển khai sang tạo ra sản phẩm, kết quả và giá trị cụ thể, đóng góp trực tiếp vào tăng trưởng và phát triển kinh tế - xã hội.

Một trong những nhiệm vụ trọng tâm là khẩn trương hoàn thiện hạ tầng dữ liệu số, làm sạch, chuẩn hóa, kết nối và chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan, gắn với tái cấu trúc quy trình nghiệp vụ và đổi mới phương thức quản trị. Đây được xem là nền tảng để nâng cao hiệu quả quản lý, điều hành và phát triển kinh tế số, kinh tế dữ liệu.

Tổng Bí thư cũng yêu cầu tập trung nguồn lực làm chủ và phát triển các công nghệ chiến lược thành sản phẩm cụ thể, nhất là AI, dữ liệu lớn (Big Data), robot và tự động hóa, chip bán dẫn... Đồng thời lấy kết quả ứng dụng, hiệu quả thực tiễn và mức đóng góp cho tăng trưởng làm thước đo trong triển khai Nghị quyết.