Hải Ninh: “Đổi màu” cẩm nang nội trợ.

Tạp chí “Cẩm nang nội trợ” Kênh VTC HDI số gần đây nhất Chủ nhiệm chương trình Hải Ninh quyết “đổi màu” tiểu mục “Món ngon” bằng một ký sự truyền hình thực tế. Chính xác là Hải Ninh đưa chất “ký” thổi vào nó, mà trước đây tiểu mục này thuần túy khoa giáo, dạy người ta làm món ngon, với một bảng kê nguyên liệu thực phẩm cùng rau củ quả, với cách thức thái, băm, chặt, đảo, phi, chiên, hấp… bày biện đầy bàn bếp.

Vài chục chương trình dạy làm món ngon của các nghệ nhân nổi tiếng Hà thành như Mai Ánh Tuyết - Lê Công Yên, rồi Hải Ninh còn nếm thử chem chép miệng khen quá ngon mà khán giả xem truyền hình lại không cảm nhận được mùi thơm ngon. Theo Hải Ninh, món ngon không phải dạy là làm được. Tự làm được thì các nhà hàng chuyên doanh “toi” hết, còn đâu là tính chuyên nghiệp. Ví như món chim quay chỉ có nhà hàng Thịnh Vượng ở phố Tạ Hiện là ngon nhất. Ròn mà mềm. Cháy cạnh mà thịt vẫn ướt tươi. Có thứ hương vị đặc trưng gì đó bùi thơm mà các cửa hàng chim quay chuyên nghiệp khác ta không gặp. Ví như phở Thìn, Tư Lùn, Lý Quốc Sư nước dùng thơm dọc một con phố dài. Đó là bí quyết không thể dạy. Có thể dạy là dạy những món đơn giản. Nói thế chứ đơn giản như món bánh trôi Tàu sao người Hà Nội cứ phải đến nhà nghệ sĩ Phạm Bằng hoặc bánh trôi Tàu gánh ở phố Hàng Bồ mới sướng miệng. Theo Hải Ninh, tiểu mục món ngon là phải mô tả thế nào cho người xem thưởng thức món ngon qua… màn ảnh nhỏ. Vậy là hình ảnh phải đẹp tươi gợi sắc, và lời bình có cảm xúc văn chương xem nghe thôi mà thấy mùi thấy vị. Có lẽ Hải Ninh có lý. Em nói số “đổi màu” đầu tiên em giới thiệu thịt rắn. Em nhìn tôi đăm đăm và khẽ cười, rằng đã đọc cái bút ký Rắn Lệ Mật của tôi. Đầu tiên là mô tả khúc đường qua cây cầu lãng mạn đến làng cổ Lệ Mật, rồi rủ rê “Em sang Lệ Mật với tôi không?” Sau khi mô tả hơn chục món ngon lịm người từ thịt rắn là gạ gẫm “Em sang Lệ Mật với tôi đi!” Cuối cùng mô tả thần thuyết thần phả làng rắn ấy nhưng không thấy nhắc tới “em ấy”. Cảm nhận “em ấy” đã không sang. Có thể là “em ấy” bận. Cũng có thể là “em ấy” sợ. Sợ uống rượu rắn rồi không nhớ được đường về.

Hải Ninh là thế. Tôi biết em lần đầu khi em dẫn chương trình “Điện thoại di động” trên Kênh VTC2. Tôi bị thuyết phục bởi vẻ đẹp nhẹ nhõm thơm như một bông sen trắng. Tìm hiểu nhân thân, không hiểu Giám đốc Kênh VTC2 nói nhịu hay thính giác tôi thiểu năng lại nghe “hai chồng một con”. Khi Hải Ninh về Kênh HD1 làm chương trình “Nét Hà thành” thông tin ấy được đính chính “một chồng hai con”. Hải Ninh cười khanh khách cho đó là câu chuyện thú vị nhất. Em biết tỏng là tôi dựng chuyện để làm quen.

Một chuỗi “Nét Hà thành” Hải Ninh làm rất hay. Đó là nét ăn nét ở của người Hà Nội. Có thể em là người Hà Nội nên hiểu rõ nét ăn nét ở của người Hà thành. Có thể em đọc nhiều những tác phẩm của các nhà văn viết về món ngon Hà Nội như Vũ Bằng, Thạch Lam, Nguyễn Tuân, Băng Sơn nên đồng điệu. Và cuối cùng là em có cảm xúc văn chương tinh nhậy. Là một tố chất.

Chỉ một cái phố Hàng Buồm nơi em ở đã cho em nhiều đề tài món ngon. Này bún chả nem rán cùng thịt nướng than hoa. Này bún cua, bún ốc, bún thang, bún đậu phụ. Này bánh cuốn, bánh giò, bánh su-sê, bánh gai, bánh cốm. Hình ảnh quay kỹ mô tả tỉ mỉ. Xem mà giục giã lòng người. Tôi mê nhất khi em mô tả hai món chả rươi và nộm sứa với lời bình đầy kêu gọi: “Mùa sứa và rươi thì ngắn ngủi. Cỡ hai ba chục ngày thôi. Bởi vậy chớm vào mùa rươi mùa sứa người Hà thành nô nức thưởng thức kẻo lỡ dịp lại phải chờ tới mãi sang năm!”. Thi thoảng Hải Ninh “đánh” sang chương trình “Sành điệu”. Sành điệu em làm cũng khác người. Khác ở chỗ em khai thác “Thú chơi sành điệu” chứ không phải “Sành điệu dùng hàng hiệu” đắt tiền. Mới đầu khác lạ thì có khác lạ, nhưng chưa ngạc nhiên lắm khi Hải Ninh làm phim truyền hình thực tế trải nghiệm cùng nhóm thanh niên trẻ ở một cơ quan nghỉ cuối tuần ở vùng hồ Đại Lải với tour du lịch 2 ngày 1 đêm. Ngày thì đua thuyền, chơi các trò chơi vượt chướng ngại vật trong rừng thông, thi leo đồi xem đội nào về đích sớm, thử thông minh xem đội nào tìm ra cách bắc cầu qua được một cái hố đào sâu bằng những thanh gỗ ngắn hơn chiều rộng hố. Đêm thì đốt lửa trại thi hát cùng nhảy múa. Rồi tôi bắt đầu ngạc nhiên khi Hải Ninh trải nghiệm với Câu lạc bộ nhảy dù ở một vùng đồi núi, cùng bay, cùng điều khiển dù theo hướng gió, cùng hạ cánh thu dù như một vận động viên thực thụ trong tay lăm lăm cầm chiếc phôn bộ đàm… phỏng vấn nóng cảm giác những người chơi. Tới một chương trình nữa thì em làm tôi sửng sốt thấy như một Hải Ninh mạnh mẽ khác, khi em đi xi-đờ-ca cùng Câu lạc bộ những người chơi xe mô tô ba bánh suốt hành trình từ Hà Nội đến Sa Pa và khiêng xe lên tận… đỉnh Phan-xi-păng cao trên ba ngàn mét. Dẫu nhảy dù hay ngồi thùng xe xi-rờ-ca thân gái dặm trường, Hải Ninh vẫn là Hải Ninh bông sen trắng của nét Hà thành.

Trở lại với “Cẩm nang nội trợ” mà Hải Ninh đang làm chủ nhiệm chương trình. Sau món ngon thịt rắn làng Lệ Mật mà Hải Ninh đổi màu từ hình thức khoa giáo dạy người nội trợ chế biến các món ăn từ thịt rắn bằng một ký sự truyền hình có cảm xúc, Hải Ninh chuyển tiếp cho tôi thẩm định chương trình thứ hai: “Ra Hạ Long đừng quên chả mực”. Lãnh đạo phòng giải trí Kênh HDI có nhận xét “Hải Ninh đã trở lại với chính mình trong nét Hà thành”. Xem xong tôi cũng thấy thế. Đó là một ký sự tràn đầy cảm xúc. Cô khái quát cái vịnh biển Hạ Long mà chỉ mực ở đây mới ngon. Khái quát cái chợ Long Tiên nằm dưới chân núi Bài Thơ đầy ắp hải sản mà thiếu thời Trần Đăng Khoa viết “Đi đâu em cũng thấy mùi tôm khô và rong biển”. Để rồi Hải Ninh mới dừng sâu dừng kỹ vào món đặc sản nằm lòng khách du lịch tứ phương mỗi lần tới Hạ Long. Công nghệ HD đã đem lại tiện ích cho những hình ảnh gợi sắc lung linh, thì lời bình của Hải Ninh lại cho tôi như thấy hương thơm của chiếc chả mực mập ú bóng nhẫy tỏa ra từ chảo dầu sôi đang chiên chúng cùng âm thanh lèo xèo vui. Một tuổi thanh xuân tôi ở Hạ Long 30 năm trước, nhưng Hải Ninh đã cho tôi thấy một công nghệ làm chả mực Hạ Long bây giờ khác trước, một quy trình bán công nghiệp, bởi mỗi ngày có tới 500 khách qua Hạ Long, mùa hè thì nhiều hơn, mỗi người 2-3 cân thôi đóng hộp xốp rải đá lạnh mang theo làm quà, thì không thể sản xuất cò con được. Chỉ có hình thức làm ký sự, Hải Ninh mới có thể cho người xem “Du lịch qua màn ảnh nhỏ”, để rồi “Thưởng thức món ngon qua màn ảnh nhỏ”. Và chỉ ở Hạ Long, người xem mới biết tới “Quán bánh cuốn - xôi chả mực Bà Nga” nổi tiếng ở phố Bạch Đằng. Quán này tôi biết, 10 năm trước Nhà văn Lý Biên Cương có đưa nhóm làm phim chúng tôi tới ăn sáng món “xôi trắng chả mực”. Định lấy đũa, Cương chặn tay tôi lại: “Thịt gà - Xôi mực - Tỳ bà / Phàm ba thứ ấy phải là dùng tay!” Nữ đạo diễn Thanh Hà cười rũ suýt sặc tắc nơi đường thở vì phiếm ngôn của Lý Biên Cương.

Nhưng không để rời xa Format “Cẩm nang nội trợ”, mục “Tư vấn”, “Mẹo vặt” vẫn có thể dạy cách chế biến thông qua thao tác của đầu bếp để phóng viên thuyết giải nhẹ nhàng hơn với cảm xúc của người đồng hành. Có nghĩa là vẫn phải “đổi màu”. Các chương trình trong các Kênh VTC HD là giải trí. Giải trí thì chỉ có hay và dở. Khán giả khen “Cẩm nang nội trợ” hay là hay ở thần thái cảm xúc người làm chương trình truyền cảm cho người xem truyền hình giống như đọc văn chương vậy. Hải Ninh khoe sớm với tôi món “Cá song hấp tầu xì” mà chỉ ở Hạ Long mới có vì gốc gác của tầu xì là của người Hoa. Còn qua Hải Phòng lại là món “Bánh đa cá” để lại dư vị ngọt ngào cho bất kỳ ai qua thành phố hoa phượng đỏ này. Tôi chờ.

Nguyễn Khiếu Bảo Châu