Hành trình đưa luật về bản của cô gái H'Mông

Cô gái vượt sông tìm sóng

Giàng Thị Gầu (xã Ea Trang, tỉnh Đắk Lắk) sinh ra trong một gia đình nghèo có 8 anh chị em. Là người con đầu tiên trong gia đình bước chân vào giảng đường đại học, hành trình theo đuổi con chữ của Gầu không ít lần gặp khó khăn.

Năm 2019, nhận thấy Gầu có năng khiếu về sân khấu, một người anh trong làng đã định hướng để cô vừa học chương trình THPT, vừa theo học chuyên ngành Trung cấp Sư phạm Âm nhạc tại Trường Cao đẳng Văn hóa Nghệ thuật Đắk Lắk, cách nhà khoảng 150km.

Cũng trong thời gian này, Gầu tham gia tình nguyện tại CLB Sinh viên H’Mông Buôn Ma Thuột, với mong muốn học hỏi kỹ năng, rèn luyện bản thân và hỗ trợ học sinh người H’Mông trên địa bàn.

Bước ngoặt khiến Gầu nhận thức sâu sắc về những bất bình đẳng trong tiếp cận giáo dục là thời điểm dịch COVID-19 bùng phát. Khi trở về nhà và chuyển sang học trực tuyến, cô phải tìm đến khu vực đồi cao mới có sóng điện thoại.

Đường lên rẫy phải băng qua sông Krông Pắc. Thương con, bố Gầu dựng một lán nhỏ trên đồi cà phê, làm bè tre để con qua sông đến nơi học tập. Những ngày mưa kéo dài, nước sông dâng cao, đường sá lầy lội khiến việc đi lại vô cùng khó khăn. Có thời điểm không thể tiếp tục qua sông, Gầu phải chuyển xuống nhà chị gái ở nhờ để duy trì việc học.

Những trải nghiệm ấy trở thành câu chuyện cô thường kể trong các hoạt động thiện nguyện nhằm động viên học sinh người H’Mông kiên trì đến trường.

Năm 2023, Gầu được bầu làm Chủ nhiệm CLB Sinh viên H’Mông Buôn Ma Thuột. Cùng các thành viên, cô tổ chức nhiều hoạt động gây quỹ, hỗ trợ học sinh có hoàn cảnh khó khăn như chương trình “Trao em ấm”, “Tết sinh viên H’Mông”.

Những nỗ lực trong hoạt động tình nguyện vì cộng đồng cũng giúp Gầu được Trung ương Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam tặng bằng khen năm 2023.

Mới đây, Gầu tốt nghiệp ngành Kinh tế phát triển, Trường ĐH Tây Nguyên. Với cô, hành trình học tập không chỉ giúp bản thân có thêm cơ hội phát triển mà còn tạo nền tảng để đồng hành cùng những người trẻ có hoàn cảnh giống mình.

Từ trải nghiệm của bản thân và quá trình kết nối với các bạn trẻ H’Mông, Gầu nhận ra chiếc điện thoại thông minh có thể mang lại nhiều giá trị hơn việc liên lạc hay giải trí.

“Em nhận ra sóng mạng tuy vô hình nhưng có thể đưa một lớp học, một mạng lưới kiến thức và các mối quan hệ ở cách hàng chục, hàng trăm kilomet đến gần mình hơn”, Gầu chia sẻ.

Theo Gầu, nhiều bạn trẻ ở vùng sâu, vùng xa đã có điện thoại nhưng chưa biết cách tận dụng thiết bị này để tìm kiếm học bổng, tham gia các khóa học miễn phí, học nghề hoặc tiếp cận cơ hội việc làm.

Cô gọi điện thoại và Internet là công cụ “bình đẳng hóa cơ hội”, bởi nếu biết khai thác đúng cách, người trẻ ở bản làng vẫn có thể tiếp cận nguồn tri thức và thông tin hữu ích như những người sống ở thành thị.

Tuy nhiên, có thông tin không đồng nghĩa với việc ai cũng hiểu và biết cách vận dụng. Trong quá trình hoạt động, Gầu thường nhận được lời nhờ hỗ trợ về hồ sơ nhập học, giấy tờ của học sinh, sinh viên và tìm kiếm việc làm.

Cô cũng nhận thấy người dân có nhu cầu tìm hiểu về pháp luật đất đai, các chính sách hỗ trợ dành cho đồng bào dân tộc thiểu số. Với phụ nữ, những nội dung liên quan đến mang thai, sinh nở và chia sẻ kinh nghiệm trong cuộc sống cũng được quan tâm.

“Em nghĩ mọi người không khép kín hay không muốn tìm hiểu. Điều họ thiếu đôi khi là một người đủ kiên trì đồng hành, giải thích những thuật ngữ pháp lý bằng ngôn ngữ đời thường”, Gầu nói.

Khi gặp vấn đề vượt quá hiểu biết, cô thường tìm kiếm thông tin trên mạng, hỏi người có kinh nghiệm hoặc người có chuyên môn. Gầu cũng từng kết nối phụ huynh với nhà trường trong quá trình tuyển sinh, giúp các bên trao đổi về những vướng mắc liên quan.

Với cô gái trẻ, vai trò của mình không phải thay thế cán bộ chuyên môn hay cơ quan chức năng, mà là giúp người dân biết cần tìm thông tin ở đâu, hỏi ai và tiếp cận sự hỗ trợ như thế nào.

Đưa pháp luật về Bản

Để kết nối với người trẻ H’Mông, Gầu sử dụng mạng xã hội để đăng tải các video ngắn, bài viết chia sẻ kỹ năng cơ bản và kể về hành trình phát triển bản thân.

Cô muốn thông qua câu chuyện của mình để các bạn trẻ có thêm góc nhìn về những lựa chọn trong cuộc sống, chủ động học tập, trải nghiệm và tìm kiếm cơ hội trước khi đưa ra những quyết định quan trọng.

Theo Gầu, muốn người trẻ quan tâm đến một vấn đề, trước hết phải nói bằng ngôn ngữ mà họ hiểu và gắn nội dung với những điều họ đang gặp trong cuộc sống.

“Nhiều bạn trẻ người Mông đi học chưa xa, tiếng phổ thông còn ngập ngừng. Nếu nghe một video toàn từ ngữ hành chính, pháp luật khô cứng, các bạn khó hiểu và dễ lướt qua vì nghĩ đó là chuyện của người lớn, của cán bộ ngoài huyện, không liên quan đến mình”, Gầu chia sẻ.

Bởi vậy, cô ưu tiên cách diễn đạt tự nhiên, có thể sử dụng tiếng mẹ đẻ hoặc tiếng Việt phù hợp với người nghe. Thay vì bắt đầu bằng những điều khoản luật, nội dung nên xuất phát từ tình huống quen thuộc trong gia đình, bản làng hoặc những vấn đề người trẻ đang gặp phải.

“Muốn người trẻ Mông dừng lướt màn hình và tin rằng thông tin đó dành cho mình, người làm nội dung phải đặt mình vào đôi dép cao su của họ, đi trên con đường đất họ đang đi và nói bằng cái lòng của một người chị đi trước muốn bảo vệ em mình”, Gầu bày tỏ.

Với những thông tin liên quan đến chính sách, quyền lợi và nghĩa vụ của người dân, Gầu cho biết cô sẽ kiểm tra thông tin trên Internet, đối chiếu văn bản pháp luật và trao đổi với cán bộ xã có chuyên môn trước khi chia sẻ lại. Cô xác định mình có thể là người kết nối, diễn giải thông tin, nhưng không thể tùy tiện trả lời những vấn đề chưa nắm chắc.

Theo Gầu, những vấn đề người trẻ H’Mông cần được tiếp cận nhiều hơn gồm chính sách hỗ trợ đồng bào dân tộc thiểu số, an ninh mạng, công nghệ, phát triển bản thân, Luật Hôn nhân và Gia đình, phòng chống tảo hôn, bình đẳng giới, phòng chống bạo lực gia đình và pháp luật về đất đai.

Để truyền tải những nội dung này, cô mong muốn xây dựng các video ngắn khoảng 20 giây, tập trung vào kiến thức cốt lõi, dễ hiểu và có cách thể hiện sáng tạo trên mạng xã hội.

Bên cạnh đó, Gầu dự định tổ chức các buổi tọa đàm định kỳ khoảng 3 lần mỗi tháng, kết nối cơ quan chức năng và nhà tài trợ để tổ chức các buổi chia sẻ trực tiếp tại bản làng, phù hợp với từng nhóm đối tượng.

Tuy nhiên, để trở thành cầu nối đáng tin cậy, Gầu cho rằng người truyền tải cần được cung cấp đầy đủ thông tin về mục tiêu, nội dung cốt lõi và ý nghĩa của từng chính sách. Những buổi tập huấn chuyên sâu cũng cần thiết để người tham gia hiểu đúng quy định, biết cách diễn giải các thuật ngữ khó mà không làm sai lệch bản chất pháp lý.

“Là một cô gái người Mông, em muốn giúp đỡ và đồng hành cùng cộng đồng. Những việc chưa biết, em phải tìm hiểu để biết thêm, để có thể hỗ trợ bà con và phối hợp với cơ quan chức năng tốt hơn”, Gầu chia sẻ.

Mong muốn ấy cũng nối tiếp hành trình mà Gầu đã theo đuổi từ những ngày còn làm tình nguyện viên CLB Sinh viên H’Mông Buôn Ma Thuột. Cô từng kỳ vọng những sinh viên đi trước sẽ trở thành động lực để học sinh vùng khó khăn mạnh dạn bước vào giảng đường đại học. Giờ đây, cô muốn mở rộng sự đồng hành ấy sang việc giúp người trẻ tiếp cận kiến thức, công nghệ và hiểu rõ hơn quyền lợi của mình.

Từ một cô gái phải vượt sông tìm sóng để học bài, Giàng Thị Gầu đang từng bước tìm cách biến những trải nghiệm cá nhân thành giá trị cho cộng đồng. Với cô, điều quan trọng không chỉ là đưa thông tin đến với người dân, mà còn giúp họ hiểu, tin tưởng và biết cách sử dụng thông tin để đưa ra những lựa chọn tốt hơn cho bản thân, gia đình.