Hơn 159.000 ha lúa ở Bắc Trung Bộ áp dụng tưới giảm phát thải

Ngày 22/9, tại Nghệ An, Trung tâm Khuyến nông quốc gia (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) tổ chức Diễn đàn Khuyến nông @ Nông nghiệp với chủ đề “Giải pháp nhân rộng mô hình canh tác lúa phát thải thấp gắn tăng trưởng xanh”.

Theo Trung tâm Khuyến nông quốc gia, năm 2025, cả nước gieo trồng khoảng 7,13 triệu ha lúa, năng suất bình quân 61,1 tạ/ha, sản lượng khoảng 43,5 triệu tấn.

Quy mô sản xuất lớn tạo lợi thế cho ngành lúa gạo nhưng cũng đặt ra yêu cầu sử dụng hiệu quả hơn nguồn nước, giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, đồng thời giảm thất thoát sau thu hoạch và phát thải khí nhà kính.

Những năm gần đây, nhiều mô hình sản xuất lúa tiết kiệm đầu vào, thích ứng biến đổi khí hậu và giảm phát thải được triển khai tại các vùng sản xuất. Các giải pháp gồm giảm lượng giống gieo sạ, “1 phải 5 giảm”, “3 giảm 3 tăng”, tưới ướt - khô xen kẽ (AWD), bón phân cân đối, quản lý dịch hại tổng hợp, cơ giới hóa và thu gom rơm rạ.

Tại Đồng bằng sông Cửu Long, Đề án phát triển bền vững một triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh đang được triển khai, hướng tới tổ chức lại vùng nguyên liệu, áp dụng đồng bộ quy trình kỹ thuật, tăng vai trò của hợp tác xã và liên kết với doanh nghiệp.

Kết quả bước đầu cho thấy, quy trình canh tác lúa chất lượng cao, phát thải thấp giúp giảm khoảng 30-50% lượng giống gieo sạ, 20-30% phân bón hóa học, giảm 2-3 lần phun thuốc bảo vệ thực vật mỗi vụ và tiết kiệm 20-40% lượng nước tưới.

Trong khi đó, năng suất tăng khoảng 5-12%, lợi nhuận tăng 1,5-9,3 triệu đồng/ha/vụ. Lượng phát thải giảm bình quân khoảng 3-4 tấn CO₂ tương đương/ha/vụ.

Tại Đồng bằng sông Hồng, một số địa phương bắt đầu mở rộng sản xuất lúa phát thải thấp. Hưng Yên có khoảng 3.000 ha lúa áp dụng phương pháp tưới AWD gắn với theo dõi, đo đếm giảm phát thải.

Ở Bắc Trung Bộ, theo Viện Khoa học Kỹ thuật nông nghiệp Bắc Trung Bộ, giai đoạn 2024-2026, diện tích áp dụng AWD tại Nghệ An, Thanh Hóa, Hà Tĩnh và Quảng Trị đạt khoảng 159.273 ha, với hơn 254.000 hộ tham gia.

Tại diễn đàn, các đại biểu cho rằng để nhân rộng mô hình, địa phương cần lựa chọn những vùng có điều kiện thuận lợi về thủy lợi, mặt ruộng, quy mô sản xuất và khả năng tổ chức nông dân để xây dựng mô hình chuẩn.

Việc giảm giống, phân bón và thuốc bảo vệ thực vật phải dựa trên nguyên tắc “đúng và đủ”, phù hợp với từng vùng sản xuất, thay vì giảm đầu vào bằng mọi giá.

Các địa phương cũng cần hạn chế đốt rơm rạ ngoài đồng và vùi rơm tươi trong điều kiện ngập nước kéo dài. Rơm rạ có thể được thu gom để làm thức ăn chăn nuôi, trồng nấm, ủ phân hữu cơ, làm vật liệu che phủ hoặc sản xuất than sinh học.

Bên cạnh đó, cơ giới hóa cần được triển khai đồng bộ từ làm đất, san phẳng mặt ruộng, gieo cấy, chăm sóc đến thu hoạch và xử lý phụ phẩm. Hợp tác xã được xác định là đầu mối tổ chức vùng sản xuất, thống nhất giống, lịch thời vụ, quy trình kỹ thuật, quản lý nước, dịch vụ cơ giới và kết nối tiêu thụ sản phẩm.