Kỹ sư phần mềm và mối quan hệ 'yêu-ghét' với AI

Năm 2024, kỹ sư phần mềm Laura Housh bắt đầu sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để hỗ trợ viết mã và xử lý công việc. Hai năm sau, cô thừa nhận mình có mối quan hệ “vừa yêu vừa ghét” với công nghệ này.

“Tôi đã thử dùng AI để lập trình, nhưng vẫn không thể hoàn toàn tin tưởng nó”, Housh nói và cho biết AI có thể đưa ra gợi ý hoặc giúp kiểm tra mã, song thường thiếu hiểu biết về bối cảnh cụ thể của dự án để thực sự hữu ích.

Housh không phải trường hợp cá biệt. Khảo sát mới của Stack Overflow, nền tảng hỏi đáp dành cho lập trình viên, cho thấy cứ 10 nhân viên công nghệ tham gia khảo sát thì 6 người có xu hướng tránh sử dụng AI.

Nghiên cứu thu thập ý kiến của 30.000 nhà phát triển phần mềm tại 169 quốc gia, phản ánh tâm lý trái chiều trong một trong những ngành ứng dụng AI sớm nhất.

Trong khi đó, mức độ phổ biến của công nghệ này vẫn tăng nhanh. Khoảng 65% người tham gia khảo sát Stack Overflow cho biết đang sử dụng các công cụ hỗ trợ lập trình hoặc tác nhân AI, những hệ thống có khả năng tự thực hiện một số nhiệm vụ.

Một khảo sát khác của Google với 5.000 chuyên gia công nghệ trên thế giới cho thấy 90% sử dụng AI trong công việc, tăng 14 điểm phần trăm so với năm 2024.

Những con số cho thấy nghịch lý trong ngành phần mềm khi AI ngày càng trở thành công cụ quen thuộc, nhưng không phải ai cũng cảm thấy thoải mái hoặc tin tưởng sử dụng.

Áp lực theo kịp AI

Theo Stack Overflow, gần một phần ba người tham gia khảo sát không hài lòng với công việc hiện tại, tăng so với mức 28,4% năm trước. Khoảng 45% chỉ cảm thấy bằng lòng với vị trí đang đảm nhiệm, trong khi 22,3% thực sự hài lòng.

Các nguyên nhân chính gồm kiệt sức, mệt mỏi vì công nghệ thay đổi liên tục, bất ổn kinh tế và thiếu định hướng thăng tiến.

Ông Prashanth Chandrasekar, Giám đốc điều hành Stack Overflow, cho rằng AI không phải nguyên nhân duy nhất gây ra những lo lắng này, nhưng tốc độ phát triển của công nghệ đang khiến áp lực lớn hơn.

“Mọi người phải trang bị lại gần như toàn bộ kỹ năng nghề nghiệp. Việc không biết chính xác bao nhiêu phần công việc của mình sẽ được tự động hóa khiến họ bất an”, ông nói với CNN.

Theo Chandrasekar, nỗi lo của lập trình viên không đơn thuần là bị AI thay thế. Những kỹ sư lâu năm có thể cảm thấy kinh nghiệm tích lũy qua nhiều năm không còn giá trị như trước.

Ngược lại, nhân viên mới vào nghề được kỳ vọng làm việc như người đã có ba năm kinh nghiệm, bởi AI khiến tiêu chuẩn đánh giá năng lực cao hơn.

Để thích nghi, nhiều người phải dành thời gian ngoài giờ làm việc tìm hiểu những công cụ mới.

Housh cho biết cô thường xuyên xem video hướng dẫn và đọc tài liệu về AI trong thời gian rảnh, nhưng vẫn khó theo kịp tốc độ thay đổi.

“Điều đó rất mệt mỏi vì luôn có những lời thúc giục rằng phải học cái này, làm cái kia, nếu không sẽ bị bỏ lại phía sau”, cô nói.

Hữu ích nhưng chưa đủ tin cậy

Audrey Eschright, kỹ sư phần mềm có 20 năm kinh nghiệm, cho biết không phản đối công nghệ mới nhưng có sự dè dặt bởi những hạn chế của AI trong công việc thực tế.

AI chưa có kiến thức tổng quát sâu rộng như một lập trình viên giàu kinh nghiệm, cũng không hiểu rõ đặc thù của từng dự án như người đã làm việc lâu năm tại doanh nghiệp.

Điều này đôi khi khiến lập trình viên phải dành thêm thời gian kiểm tra, sửa lỗi và giải thích lại yêu cầu cho AI. Việc phụ thuộc quá nhiều vào mã do AI tạo ra cũng có thể khiến họ không hiểu đầy đủ cách hệ thống vận hành.

“Viết mã chính là cách bạn giải quyết vấn đề”, Eschright nói, cho biết kỹ sư phần mềm hiểu một hệ thống thông qua quá trình trực tiếp thay đổi và hoàn thiện nó.

Kết quả khảo sát Stack Overflow phản ánh sự khác biệt giữa khả năng hỗ trợ và mức độ tin tưởng vào AI.

Hơn 74% người tham gia đánh giá công nghệ hữu ích trong việc viết và triển khai mã, khoảng 72% cho rằng AI hỗ trợ tốt việc tìm, sửa lỗi. Tuy nhiên, chỉ 34,4% đánh giá AI hữu ích với các nhiệm vụ khác như giao tiếp và thiết kế.

Đáng chú ý, chỉ 6,6% sẵn sàng tin tưởng AI đưa ra những quyết định quan trọng. Khoảng 78% coi việc xác định nguồn gốc thông tin là yếu tố cần thiết khi kiểm tra mã do AI tạo ra.

Theo Chandrasekar, sự thận trọng này càng cần thiết khi các doanh nghiệp bắt đầu đưa AI từ giai đoạn thử nghiệm vào vận hành thực tế.

Khảo sát của Deloitte với hơn 3.200 lãnh đạo doanh nghiệp và công nghệ thông tin cho thấy 54% dự kiến đưa ít nhất 40% dự án AI thử nghiệm vào sử dụng thực tế trong vòng 3-6 tháng.

Với Housh, AI có thể là công cụ hỗ trợ hữu ích, nhưng không nên thay thế khả năng tư duy và kiểm soát công việc của con người.

“Tôi không thích mất quyền kiểm soát. Tôi thích tư duy phản biện và sự tò mò”, cô nói. “Thời đại ngày nay, việc luôn đặt câu hỏi và tìm hiểu mọi thứ càng quan trọng hơn bao giờ hết”.