Lừa đảo công nghệ cao: Người trẻ thành thạo thiết bị vẫn dễ bị thao túng

Thay vì các thủ đoạn lừa đảo chiếm đoạt tài sản đã lỗi thời, đối tượng phạm tội hiện nay tập trung khai thác điểm yếu tâm lý dựa trên dữ liệu cá nhân bị thu thập trái phép dựa trên sự hỗ trợ của công nghệ, khiến ngay cả thế hệ trẻ vốn thành thạo thiết bị số vẫn đứng trước nguy cơ bị thao túng trên diện rộng. Điều này đồng thời phản ánh sự chênh lệch rõ rệt giữa kỹ năng sử dụng công nghệ và năng lực phòng vệ an toàn thông tin của người dùng trẻ.

Chia sẻ tại lễ công bố Dự án truyền thông cộng đồng CyberZ 2026 diễn ra sáng 29/10 tại Trường Đại học Điện lực (Hà Nội), Đại tá Hà Văn Bắc, Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng (A05), Bộ Công an, nhấn mạnh: “Lừa đảo trực tuyến hiện nay không chỉ là những thủ đoạn gian dối nhằm chiếm đoạt tài sản. Với sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo, công nghệ giả mạo hình ảnh, giọng nói và những phương thức thao túng tâm lý tinh vi, các đối tượng phạm tội có thể lợi dụng chính sự tin tưởng, tình cảm và nỗi sợ hãi của con người để thực hiện hành vi phạm tội”.

Lãnh đạo A05 nêu rõ những vụ việc sinh viên bị thao túng tâm lý qua thủ đoạn “bắt cóc online” thời gian qua là minh chứng thực tế cho thấy việc tiếp cận công nghệ nhanh không đồng nghĩa với khả năng tự bảo vệ trước các nguy cơ lừa đảo phi kỹ thuật.

Hiện nay, việc vận hành thành thạo các nền tảng mạng xã hội hay thiết bị di động không bảo đảm cho sinh viên khả năng nhận diện những kịch bản dẫn dụ được cá nhân hóa cao. Khi kẻ gian kết hợp công nghệ Deepfake tái tạo âm thanh, khuôn mặt người thân cùng các mảnh dữ liệu đời tư đã thu thập từ trước để dàn dựng tình huống nguy cấp, nạn nhân rất dễ rơi vào trạng thái hoảng loạn và hành động theo chỉ dẫn cưỡng ép.

Từ thực trạng đó, đại diện Cục An ninh mạng khẳng định công tác phòng ngừa không thể tiếp tục dừng lại ở việc cảnh báo thụ động những thủ đoạn đã phát sinh, mà bắt buộc phải chủ động xây dựng năng lực nhận diện, khả năng ứng phó và sức đề kháng số của cộng đồng trước các nguy cơ biến đổi liên tục. Người dùng trẻ cần chuyển đổi từ nhận thức lý thuyết sang kỹ năng hành động thực tế: kiểm chứng tính xác thực của thông tin đa kênh trước khi phản hồi, thiết lập cơ chế bảo mật dữ liệu cá nhân và chủ động chuyển giao thông tin cho cơ quan chức năng có thẩm quyền ngay khi phát hiện dấu hiệu bất thường.

Nhằm hiện thực hóa những khuyến cáo trên, chương trình CyberZ 2026 ra đời do Cục An ninh mạng (A05) chỉ đạo, Trung ương Hội Sinh viên Việt Nam bảo trợ, được Tạp chí điện tử An ninh mạng Việt Nam và TikTok Việt Nam phối hợp tổ chức, với sự tham gia hỗ trợ kỹ thuật từ Tổ chức Chống Lừa Đảo.

Thông qua Cổng thông tin CyberZ tích hợp các kịch bản mô phỏng tương tác, chương trình cung cấp những bài tập nhận diện tình huống để sinh viên trực tiếp thực hành phân tích dấu hiệu lừa đảo công nghệ cao, hướng tới việc hình thành mạng lưới phòng vệ số chủ động trong môi trường giáo dục đại học.