Năm 2011: Không thể để lỡ nhịp

Có thể nhắc tới 3 bài học cho năm 2011.

Bài học thứ nhất là chất lượng của đầu tư. Thử đặt những giả thiết rằng, nếu vốn đầu tư cứ đổ vào sản xuất thép tấm, thép cuộn, theo xây dựng, rồi xi măng thì sao? Nếu vốn đầu tư lại đổ vào bất động sản trong khi chưa có sự chuẩn bị tốt về cả cơ chế chính sách phát triển thị trường lẫn hạ tầng thì thế nào?

Bởi, mỗi nhà máy xi măng, nhà máy thép với tổng mức đầu tư có thể lên tới hàng trăm triệu USD, hàng tỷ USD nhưng có thời gian hoạt động tới vài chục năm. Lại giả thuyết rằng, nếu có sự lầm lẫn khi quyết định đầu tư thì dù muốn cũng không thể sửa sai ngay được.

Đầu tư vào hạ tầng rất tốn, nhưng nếu dự án cứ kéo dài, chậm tiến độ hoặc thậm chí bị dừng lại dù với lý do gì thì tốn kém, tác động xã hội sẽ ra sao. Chúng ta đã có bài học cầu làm xong rồi không có đường dẫn khiến cả trăm triệu USD đầu tư trở nên lãng phí mấy năm…

Các giả thiết này sẽ đưa đến thực tế là không thể cứ thấy thiếu điện là be bờ, đắp đập, chặt rừng làm thuỷ điện. Về mặt dài hạn thì quá nhiều thuỷ điện sẽ phải trả giá đắt vì mất rừng, mất nền tảng giữ nước cho thuỷ điện, cho nông nghiệp, có nghĩa là sẽ thiếu nước cho thuỷ điện, cho nông nghiệp. Khi đó, các công trình thuỷ điện dù hiện đại đến đâu cũng không còn ý nghĩa.

Bài học thứ hai là phải có tầm nhìn tổng thể, phối hợp với nhau bài bản, hệ thống theo trật tự. Bài học này tưởng như đơn giản nhưng trên thực tế, chúng ta đã phải trả giá không nhỏ và đang phải khắc phục nó không rẻ.

Lại nhắc lại câu chuyện của thuỷ điện, thép và sự tranh chấp nước giữa thủy điện và thủy lợi cho thấy, không thể tính toán lợi ích quốc gia qua lợi ích ngắn hạn.

Bài học thứ ba là nguồn nhân lực. Lâu nay, có vẻ chúng ta đã quá dễ dãi với vấn đề này. Trong thời buổi những luồng thông tin tri thức đang phát triển rất mạnh, không thể có thái độ dễ dãi với việc dạy và học, đào tạo nghề... Chúng ta cần phải nhìn nhận rằng, nguồn nhân lực là cơ sở quan trọng, mang tính quyết định lâu dài cho sự phát triển của đất nước ta đi lên để thấy nhu cầu về một sự xoay chuyển mang tính thời đại về giáo dục con người, về sự phát triển của thị trường lao động theo đúng nghĩa (là thị trường chọn người có năng lực không phải là chọn theo bằng cấp theo quan hệ)…

Việt Nam là nước đi sau nên chúng ta có lợi thế là học được cả những cái đó vốn không xa lạ gì trên thế giới. Tuy nhiên, cũng phải nhìn nhận khái niệm toàn cầu hoá, hội nhập ở góc độ ta đang phải đương đầu với những việc chưa giải quyết xong của những năm trước để đặt kế hoạch cho những năm tới trong một nhịp phát triển khác.