Phim ngắn AI: Vì sao biết là vô lý nhưng người xem không thể dứt?

Trên các nền tảng như TikTok, Facebook Reels, YouTube Shorts,.. không khó để bắt gặp những video phim ngắn có độ dài chỉ từ 1 đến 2 phút nhưng kéo dài hàng chục tập. Điều đáng chú ý là sự xuất hiện dày đặc của các bộ phim được tạo nên bởi công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) - từ khâu tạo hình nhân vật, lồng tiếng, dựng bối cảnh cho đến biên tập kỹ xảo.

Không cần dàn diễn viên tên tuổi, không cần bối cảnh hoành tráng ngoài đời thực, các tác phẩm AI này vẫn thu hút hàng triệu lượt xem và hàng nghìn bình luận. Nhiều người xem thừa nhận họ rơi vào trạng thái “biết là vô lý nhưng vẫn bấm xem tiếp”. Ban đầu chỉ định lướt xem vài chục giây cho vui, nhưng các “cliffhanger” (tình tiết lửng lơ ở cuối mỗi tập) liên tục xuất hiện khiến họ cuốn theo mạch truyện và tiêu tốn hàng giờ đồng hồ lúc nào không hay.

Mất đi khoảng “chậm” và cái bẫy thao túng sự tò mò

Chia sẻ với PV Báo Điện tử VTC News, chuyên gia truyền thông Nguyễn Triệu Thanh Tâm nhận định, yếu tố then chốt giữ chân khán giả không hoàn toàn nằm ở việc bộ phim được sản xuất bằng công nghệ AI hay phương pháp truyền thống, mà nằm ở cách sự chú ý của người xem được dẫn dắt.

“Phim ngắn AI thường rút ngắn tối đa những khoảng ‘chậm’ vốn có của cách kể chuyện truyền thống. Phim không mất quá nhiều thời gian giới thiệu nhân vật hay xây dựng bối cảnh. Mâu thuẫn xuất hiện sớm, nhân vật được định hình nhanh và cứ sau khoảng thời gian ngắn lại có một biến cố: phản bội, bí mật thân thế, đổi đời, trả thù, gặp lại người cũ... Vấn đề này chưa giải quyết xong thì vấn đề khác đã xuất hiện”, chuyên gia phân tích.

Chính nhịp độ dồn dập này đã đánh gục cơ chế tự vệ tâm lý của người xem. Trong điện ảnh truyền thống, nhà làm phim cần xây dựng tâm lý, cài cắm các khoảng lặng để khán giả chiêm nghiệm. Nhưng phim ngắn AI loại bỏ hoàn toàn các yếu tố đó để tạo ra sự kịch tính liên tục.

Đáng chú ý, người xem hoàn toàn nhận biết được tính phi lý của câu chuyện, thậm chí đoán trước được kết cục, nhưng vẫn tiếp tục theo dõi.

Chuyên gia Nguyễn Triệu Thanh Tâm chia sẻ thêm: “Lúc ấy, câu hỏi trong đầu khán giả không còn là ‘Bộ phim này có hay không?’ mà đã chuyển thành ‘Rồi chuyện gì xảy ra tiếp theo?’. Đây là điểm quan trọng để lý giải vì sao một bộ phim không thực sự được đánh giá cao về chất lượng vẫn có thể giữ người xem lâu”.

Ở góc độ truyền thông số, đây chính là chiến lược tối ưu hóa “nền kinh tế chú ý”. Trong môi trường mạng xã hội hiện nay, các nội dung cạnh tranh trực tiếp bằng khả năng giữ được sự chú ý của người xem trong bao lâu. Phim ngắn AI đang được lập trình và thiết kế cực kỳ hiệu quả cho cuộc cạnh tranh sống còn ấy.

Công thức giữ chân người xem

Một trong những yếu tố đầu tiên khiến phim ngắn dễ cuốn khán giả nằm ở chính những mô-típ quen thuộc. Tình yêu, phản bội, ngoại tình, trả thù, đổi đời, tổng tài, xuyên không hay thân phận bị che giấu xuất hiện dày đặc, nhưng theo chuyên gia, sự quen thuộc không đồng nghĩa với nhàm chán.

Những câu chuyện này đều chạm tới những cảm xúc rất cơ bản của người xem. Trong không gian phim ngắn, các kịch bản quen thuộc đóng vai trò như “mã chung” giữa người kể và người xem.

Nhà sản xuất không cần mất 20 phút để giải thích xuất thân nhân vật; chỉ qua vài tình tiết dồn dập, khán giả lập tức hiểu ai đang bị tổn thương, ai phản bội và mình đang chờ đợi điều gì xảy ra. Dù tình tiết có phần vô lý ngoài đời thực nhưng nó đáp ứng rất nhanh nhu cầu giải tỏa cảm xúc của người xem.

Tuy nhiên, nội dung quen thuộc mới chỉ là một phần của công thức. Cách mỗi tập phim kết thúc mới là mắt xích quan trọng khiến khán giả tiếp tục bấm xem.

Theo chuyên gia, phim ngắn sử dụng dày đặc thủ pháp cliffhanger - kết thúc câu chuyện ngay trước thời điểm căng thẳng nhất. Nhân vật vừa chuẩn bị phát hiện bí mật, sắp trả đũa hoặc chuẩn bị nghe một sự thật quan trọng thì tập phim dừng lại. Người xem được đưa tới rất gần câu trả lời nhưng chưa được giải đáp.

“Đó là trạng thái ‘xong một tập nhưng chưa xong câu chuyện trong đầu’. Về thời lượng, tập phim đã kết thúc; nhưng về mặt tâm lý, người xem vẫn đang chờ một câu trả lời”, chuyên gia lý giải.

Chính việc liên tục kết thúc mỗi tập ở điểm cao trào chưa được giải quyết đã tạo ra “khoảng trống thông tin”. Đột ngột ngắt mạch cảm xúc ở đỉnh điểm sẽ kích thích sự khó chịu nhẹ trong tâm lý người xem, buộc họ phải bấm sang tập tiếp theo để lấp đầy khoảng trống đó.

Điều này có thể được nhìn như vòng lặp khi câu chuyện tạo vấn đề thật nhanh, đẩy xung đột lên cao, hé lộ một phần thông tin, xuất hiện biến cố mới rồi dừng trước khi nút thắt được giải quyết. Vòng lặp ấy tiếp tục được lặp lại ở các tập tiếp theo.

Bên cạnh đó, phim ngắn AI còn có sự hỗ trợ của thuật toán nền tảng, Trong môi trường số, hệ thống liên tục ghi nhận điểm dừng, tỷ lệ giữ chân và hành vi tương tác của người dùng để phân phối những nội dung tương tự.

“Khán giả không chỉ tiêu thụ nội dung; hành vi tiêu thụ nội dung của họ cũng tạo ra dữ liệu để hệ sinh thái nội dung tiếp tục điều chỉnh”, chuyên gia nhận định. Vì vậy, người xem có thể liên tục được đề xuất những nội dung tương tự. Điều này khiến thời gian xem từ vài phút có thể kéo dài thành hàng giờ.

AI khiến vòng lặp ấy có tốc độ sản xuất nội dung nhanh. Theo chuyên gia, khi AI giúp tạo nhân vật, hình ảnh, giọng nói và thử nghiệm nhiều cách kể chuyện nhanh hơn, thuật toán lại giúp phân phối chính xác hơn và dữ liệu hành vi giúp xác định điều gì đang giữ chân người xem, ba yếu tố có thể cùng tham gia vào cuộc cạnh tranh giành sự chú ý.

“Cơn mê” kéo dài, ảnh hưởng người xem thế nào?

Theo chuyên gia, sự phổ biến của phim ngắn AI đang làm thay đổi thói quen tiêu thụ nội dung liên tục và cường độ kích thích ngày càng cao. Nếu trước đây việc xem phim thường là hoạt động có chủ đích, người xem dành riêng một khoảng thời gian để theo dõi, thì hiện nay video có thể len vào gần như mọi khoảng trống trong ngày: khi chờ xe, nghỉ trưa, xếp hàng, trước giờ ngủ hoặc giữa hai công việc.

Việc thường xuyên tiếp xúc với phim ngắn khiến người xem dần quen với nhịp kể nhanh hơn, ít khoảng lặng hơn và liên tục có tín hiệu mới để duy trì chú ý. Điều đó cho thấy “tiêu chuẩn về tốc độ thu hút” có thể đang thay đổi.

“Nếu việc xem kéo dài hàng giờ, nó còn cạnh tranh trực tiếp với thời gian dành cho giấc ngủ, vận động, giao tiếp và những hoạt động khác”, chuyên gia nói thêm.

Trong môi trường mà mọi nền tảng đều muốn có thêm thời gian của người dùng, khả năng quản trị sự chú ý của chính mình sẽ ngày càng trở thành năng lực quan trọng của công dân số.

Theo chuyên gia, ranh giới giữa một sản phẩm giải trí hấp dẫn và “cái bẫy chú ý” đôi khi rất mỏng. “Một bộ phim tốt hoàn toàn có quyền khiến khán giả muốn xem tiếp. Tuy nhiên nếu nhìn dài hạn, giá trị của nội dung không thể chỉ được đo bằng số phút người dùng ở lại trên màn hình. Có lẽ câu hỏi cuối cùng vẫn là: sau khi màn hình tắt, người xem nhận lại được điều gì ngoài khoảng thời gian họ vừa bỏ ra?”, chuyên gia phân tích.

Hiện tượng người xem khó dừng trước phim ngắn AI cũng đang được giới nghiên cứu quan tâm.

Một nghiên cứu công bố trên Frontiers in Psychology tháng 6/2026, khảo sát 658 người lớn tuổi tại Trung Quốc, tập trung trực tiếp vào phim ngắn AI, cho thấy những bộ phim có câu chuyện hấp dẫn, hình ảnh và cảm xúc dễ đồng cảm, đồng thời được đề xuất sát với sở thích người xem có xu hướng khiến họ dành nhiều thời gian theo dõi hơn.

Nghiên cứu cũng cho thấy một số người tìm đến phim ngắn AI để tạm quên những căng thẳng trong cuộc sống. Khi đã bị cuốn vào câu chuyện, họ có thể tiếp tục xem lâu hơn dự định.

Một nghiên cứu năm 2024 trên 1.629 học sinh trung học tại Trung Quốc ghi nhận nhóm xem video ngắn quá nhiều có xu hướng có chất lượng giấc ngủ kém hơn.

Các nghiên cứu trên mới cho thấy mối liên hệ, chưa đủ để khẳng định phim ngắn AI hay video ngắn trực tiếp gây mất ngủ, giảm tập trung hoặc khiến người xem “nghiện”. Tuy nhiên, chúng cho thấy việc xem quá nhiều và khó kiểm soát là vấn đề cần tiếp tục được nghiên cứu, nhất là khi phim ngắn ngày càng hiện diện trong những khoảng thời gian rất nhỏ của đời sống.