Sống cạnh ngọn lửa độc hại của ngành công nghiệp dầu mỏ

Gia đình Norma Lopez Cadena sống tại South Ranchito, khu dân cư yên tĩnh nằm giữa lưu vực Permian, miền Tây Texas, một trong những vùng khai thác dầu lớn nhất nước Mỹ.

Chỉ cách nhà Cadena khoảng 150 m, ngọn đuốc đốt khí khổng lồ liên tục cháy, bất kể ngày đêm. Khi trời tối, tiếng ầm ầm từ ngọn lửa khiến căn nhà rung chuyển, đánh thức cả gia đình. Những hôm gió đổi hướng, không khí quanh nhà nồng nặc mùi cao su cháy.

“Chẳng ai muốn sống cạnh thứ đó”, Lopez Cadena nói.

Những ngọn đuốc như vậy được sử dụng để đốt bỏ khí tự nhiên sinh ra trong quá trình khai thác dầu. Theo Bloomberg, thay vì thu gom, bán hoặc bơm trở lại lòng đất, doanh nghiệp lựa chọn thiêu đốt vì cho rằng các phương án xử lý khác quá tốn kém hoặc khó thực hiện.

Trong hơn một thập kỷ qua, nhiều tập đoàn lớn đã cam kết tiến tới loại bỏ hình thức đốt khí này nhằm giảm ô nhiễm và tác động đến khí hậu. Tuy nhiên, với gia đình Lopez Cadena, những lời hứa đó chưa làm thay đổi cuộc sống.

Ngọn đuốc gần nhà bà được Diamondback Energy, doanh nghiệp khai thác dầu có giá trị thị trường khoảng 51 tỷ USD, lắp đặt năm 2024. Không lâu sau, công ty trở thành một trong những doanh nghiệp dầu khí lớn đầu tiên tuyên bố đã chấm dứt hoạt động đốt khí thường xuyên.

Theo báo cáo phát triển bền vững, Diamondback thậm chí có lúc cắt giảm sản lượng dầu, chấp nhận mất doanh thu để tránh đốt khí, với mong muốn “làm gương” cho toàn ngành.

Thế nhưng, hồ sơ doanh nghiệp gửi cơ quan quản lý Texas cho thấy ngọn đuốc tại South Ranchito đã cháy ít nhất 450 ngày kể từ khi đi vào hoạt động năm 2024.

Trong chưa đầy hai năm, ngọn đuốc thiêu đốt hơn 17 triệu mét khối khí, đủ cung cấp năng lượng cho khoảng 3.400 hộ gia đình ở Texas trong cùng khoảng thời gian.

Diamondback giải thích đợt gia tăng đốt khí vào cuối năm ngoái xuất phát từ sự cố ngoài kế hoạch trên đường ống thu gom khí của bên thứ ba, nên không thuộc diện “đốt khí thường xuyên”.

Những ngọn lửa không chịu tắt

Cảnh tượng tại South Ranchito không phải trường hợp cá biệt. Từ vùng châu thổ Niger, sa mạc Oman đến những đồng bằng khô cằn ở Patagonia, các ngọn đuốc vẫn cháy ngày đêm, dù nhiều doanh nghiệp tuyên bố đã đạt được mục tiêu giảm đốt khí.

Những ngọn đuốc này có thể đạt nhiệt độ hơn 1.200°C, nóng hơn dung nham đang chảy. Nhiệt lượng lớn đến mức vệ tinh có thể phát hiện chúng từ không gian.

Phân tích dữ liệu vệ tinh của Bloomberg cho thấy khoảng 2.000 ngọn đuốc tại các mỏ dầu trên thế giới cháy trong hơn một nửa số lần quan sát năm 2024. Hàng trăm ngọn đuốc trong số đó thuộc các doanh nghiệp đã cam kết giảm đốt khí với Ngân hàng Thế giới, chẳng hạn Exxon, Occidental Petroleum và TotalEnergies.

Dữ liệu giai đoạn 2025 - 2026 tiếp tục ghi nhận nhiều ngọn đuốc cháy gần như liên tục, ngay cả tại những mỏ dầu được tuyên bố đã chấm dứt hoạt động này.

Đây không chỉ là vấn đề lãng phí năng lượng. Các ngọn đuốc còn thải ra muội than, oxit nitơ và nhiều chất ô nhiễm có hại, ảnh hưởng đến chất lượng không khí tại những khu vực xung quanh.

Hoạt động đốt khí cũng góp phần khiến Trái Đất nóng lên. Mỗi năm, lượng khí bị thiêu đốt tại hàng nghìn cơ sở khai thác dầu trên thế giới đủ đáp ứng khoảng một nửa nhu cầu tiêu thụ khí đốt hằng năm của châu Âu.

Dù vậy, theo dữ liệu Ngân hàng Thế giới, tổng lượng khí bị đốt bỏ tại các cơ sở khai thác dầu khí toàn cầu đã tăng 9% trong một thập kỷ kể từ khi sáng kiến hạn chế hoạt động này ra đời năm 2015.

Cam kết xanh giữa những ngọn lửa

Đến nay, 60 doanh nghiệp đã tham gia sáng kiến “Không đốt khí thường xuyên” của Ngân hàng Thế giới, cam kết chấm dứt hoạt động này vào năm 2030.

Một số tập đoàn như Shell tuyên bố đã hoàn thành mục tiêu, trong khi ExxonMobil và BP cho biết đã loại bỏ đốt khí thường xuyên tại một số khu vực.

Tuy nhiên, khảo sát của Bloomberg chỉ ra nhiều kẽ hở trong hệ thống cam kết tự nguyện, vốn được chính ngành dầu khí tham gia xây dựng và phần lớn tự giám sát.

Zubin Bamji, Giám đốc Chương trình Đối tác Toàn cầu về Giảm đốt khí và Methane của Ngân hàng Thế giới, thừa nhận lượng khí bị đốt bỏ tiếp tục tăng là điều đáng thất vọng. Ông cho rằng các cam kết chỉ có thể phát huy hiệu quả khi đi kèm quy định quản lý chặt chẽ, đầu tư và cơ sở hạ tầng phù hợp.

Trong khi những tranh luận về định nghĩa, cam kết và trách nhiệm tiếp diễn, ngọn lửa tại South Ranchito vẫn là một phần trong cuộc sống của gia đình Lopez Cadena. Mỗi khi gió đổi chiều hoặc màn đêm buông xuống, họ lại phải chịu đựng mùi khét và tiếng ầm ầm từ hoạt động khai thác dầu ngay sát nhà.