Sợ cưới xong chật vật vì tiền, người trẻ lần lữa mãi không dám lập gia đình

Ở tuổi 28, Trung mới tổ chức đám cưới sau gần 5 năm yêu nhau. Bạn bè nhiều lần hỏi vì sao yêu lâu nhưng mãi mới cưới, Trung chỉ cười: “Không phải chúng tôi ngại cưới, mà muốn bước vào hôn nhân khi công việc và tài chính ổn định hơn”.

Sau khi ra trường, Trung và bạn gái đều trải qua vài lần thay đổi công việc. Những năm đầu đi làm, thu nhập chủ yếu đủ trang trải cuộc sống, gần như không có khoản tích lũy đáng kể. Hai người thống nhất dành thêm thời gian để ổn định nghề nghiệp, tiết kiệm tiền và tính chuyện chỗ ở trước khi lập gia đình. Đến khi cả hai có công việc tương đối ổn định, tích lũy được một khoản và thuê được căn hộ phù hợp, họ mới quyết định kết hôn.

Cưới xong, những bài toán khác lại xuất hiện. Tiền thuê nhà, chi phí sinh hoạt và khoản tích lũy để mua nhà khiến hai vợ chồng phải cân đối từng tháng. Nếu có con, Trung lo tiền gửi trẻ, học hành và chăm sóc con sẽ tạo thêm áp lực. Anh cũng băn khoăn việc vợ nghỉ sinh có thể khiến thu nhập gia đình giảm trong khi các khoản chi lại tăng.

34 tuổi, Hoàng mới kết hôn sau nhiều năm tập trung cho công việc. Anh từng nghĩ sẽ lập gia đình sớm hơn, nhưng những năm đầu đi làm, mục tiêu lớn nhất vẫn là có nghề nghiệp ổn định, thu nhập đủ tốt và một khoản tiết kiệm để tự lo cho cuộc sống.

Hoàng nói anh không sợ kết hôn và cũng không thiếu cơ hội tìm hiểu, nhưng luôn muốn tránh việc cưới xong rồi hai vợ chồng phải chật vật vì tiền. Khi thu nhập ổn định hơn, tích lũy được một khoản và có chỗ ở tương đối phù hợp, anh mới thấy mình sẵn sàng bước vào hôn nhân.

Dù vậy, ở tuổi 34, Hoàng nhận ra kết hôn chỉ là điểm bắt đầu của nhiều quyết định khác. Hai vợ chồng đang tính chuyện sinh con nhưng chưa khỏi lo chi phí nhà ở, tiền thuê hoặc mua nhà, rồi tiền chăm sóc, học hành của trẻ.

Điều khiến Hoàng cân nhắc nhiều nhất là công việc. Anh sợ nếu vợ phải nghỉ việc hoặc giảm thời gian làm việc sau khi sinh, gia đình sẽ mất đi nguồn thu nhập trong lúc chi phí nuôi con tăng lên. “Chúng tôi không sợ lập gia đình, chỉ muốn có đủ nền tảng để gia đình không trở thành một áp lực quá lớn”, anh nói.

Theo bác sĩ Mai Xuân Phương, nguyên Vụ phó Vụ Truyền thông - Giáo dục, Tổng Cục Dân số, nay là Cục Dân số (Bộ Y tế), yêu muộn có thể dẫn đến kết hôn muộn, sinh con muộn và sinh ít con hơn. Phía sau xu hướng này không chỉ là tâm lý “ngại yêu” hay “sợ cưới”, mà còn là thay đổi trong cách người trẻ nhìn về hôn nhân.

Trước đây, kết hôn gần như là bước tất yếu của tuổi trưởng thành, còn nay nhiều người muốn ổn định công việc, có thu nhập, tích lũy tài chính, thậm chí có nhà ở rồi mới lập gia đình. Khi mất nhiều năm để đạt cảm giác “đủ vững vàng”, tuổi kết hôn cũng tăng. Đến lúc cưới, khoảng thời gian dành cho sinh và nuôi con ngắn hơn, nhất là với phụ nữ.

Tại các đô thị, áp lực càng rõ khi giá nhà, tiền thuê, chi phí chăm sóc và giáo dục trẻ em tăng cao. Với phụ nữ, thai kỳ, sinh nở và thời gian chăm con còn có thể làm gián đoạn công việc, ảnh hưởng thu nhập và cơ hội phát triển nghề nghiệp.

Cùng với điều kiện kinh tế, quan niệm về hôn nhân cũng thay đổi. Phụ nữ ngày càng có nghề nghiệp và khả năng tự chủ tài chính; nam giới không còn được mặc định chỉ có vai trò kiếm tiền. Hôn nhân vì thế dần trở thành lựa chọn cá nhân thay vì chuẩn mực bắt buộc.

Người trẻ cũng thận trọng hơn trước nguy cơ một cuộc hôn nhân không hạnh phúc. Ly hôn, xung đột, ngoại tình, bạo lực gia đình hay cảnh phụ nữ vừa đi làm vừa gánh phần lớn việc nhà khiến họ cân nhắc liệu cuộc sống sau kết hôn có thực sự tốt hơn hiện tại.

Với chuyện sinh con, nhiều người không phải không muốn có con mà lo liệu mình có đủ khả năng chăm sóc và nuôi dạy con tốt. Một đứa trẻ kéo theo chi phí, thời gian và trách nhiệm trong nhiều năm. Vì vậy, ngay cả những cặp vợ chồng mong muốn hai con vẫn phải tính toán thu nhập, nhà ở, công việc và người chăm trẻ.

Do đó, giảm kết hôn muộn hay nâng mức sinh khó chỉ bằng vận động người trẻ yêu, cưới và sinh con. Họ cần được hỗ trợ về nhà ở, việc làm, chăm sóc trẻ, sức khỏe sinh sản, cũng như có điều kiện chia sẻ việc nhà và chăm con công bằng hơn.

Bài toán mức sinh, xét đến cùng, không chỉ là thay đổi lựa chọn của người trẻ mà còn là giảm những chi phí và rủi ro họ phải đối mặt khi lập gia đình. Khi kết hôn và sinh con không đồng nghĩa với việc phải đánh đổi quá nhiều, gia đình mới có thêm sức hút với thế hệ trẻ.

Theo Điều tra dân số và nhà ở giữa kỳ năm 2024, tuổi kết hôn trung bình lần đầu của người Việt là 27,3, tăng 2,1 năm so với năm 2019. Tuổi kết hôn trung bình của nam là 29,4 và nữ 25,2; tại khu vực thành thị, con số này lên 28,5 tuổi, riêng Đông Nam Bộ là 29 tuổi.

Trong khi người Việt kết hôn muộn hơn, mức sinh cũng liên tục giảm. Tổng tỷ suất sinh từ 2,11 con/phụ nữ năm 2021 xuống 2,01 năm 2022, 1,96 năm 2023 và 1,91 năm 2024. Năm 2025, mức sinh nhích lên 1,93 nhưng vẫn dưới mức sinh thay thế khoảng 2,1 con/phụ nữ.

Khảo sát do Cục Dân số, Bộ Y tế công bố cũng cho thấy trong nhóm người độc thân được khảo sát, 31,4% không có ý định lập gia đình và 27,1% không có ý định sinh con.

Những con số này cho thấy chuyện yêu, cưới hay sinh con không còn chỉ là lựa chọn riêng của từng người. Khi xu hướng kéo dài trên diện rộng, nó tác động trực tiếp đến mức sinh, tốc độ già hóa dân số và nguồn nhân lực trong tương lai.