Salbutamol trong thịt lợn: Nấu chín kỹ có loại được chất tạo nạc?

BSCKI Lê Văn Thiệu, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, cho biết Salbutamol thuộc nhóm thuốc chủ vận beta-2 adrenergic, tác dụng làm giãn cơ trơn đường thở. Thuốc được sử dụng để điều trị các bệnh lý gây co thắt phế quản, điển hình như hen. “Vấn đề nằm ở mục đích và liều lượng sử dụng”, bác sĩ Thiệu nói.

Khi được sử dụng với liều cao trong chăn nuôi, các chất thuộc nhóm beta-agonist có thể tác động lên quá trình chuyển hóa năng lượng của vật nuôi, thúc đẩy phát triển cơ và hạn chế tích tụ mỡ. Lợn vì thế có thể tăng trọng nhanh, tỷ lệ nạc cao hơn, tạo cảm giác “đẹp mã” và mang lại lợi ích kinh tế cho người nuôi. Đây cũng là lý do Salbutamol từng bị lạm dụng như một chất tạo nạc.

Một số nghiên cứu trên nhóm beta-agonist ghi nhận khả năng làm tăng tỷ lệ thịt nạc ở lợn, bò, cừu và một số vật nuôi khác. Tuy nhiên, việc sử dụng trái phép khiến hoạt chất có thể tồn dư trong thịt và nội tạng, từ đó trở thành mối lo đối với sức khỏe người tiêu dùng. Tại Việt Nam, Salbutamol thuộc nhóm hóa chất bị cấm sử dụng trong thức ăn chăn nuôi.

Theo bác sĩ Thiệu, nguy cơ của Salbutamol với con người có liên quan trực tiếp đến tác dụng dược lý của hoạt chất này. Các thụ thể beta-adrenergic không chỉ hiện diện ở đường hô hấp mà còn liên quan đến hoạt động của nhiều cơ quan. Khi cơ thể tiếp xúc với lượng beta-agonist đủ lớn, hệ tim mạch và thần kinh - cơ có thể bị ảnh hưởng.

Người tiếp xúc với lượng chất này cao có thể xuất hiện tim đập nhanh, hồi hộp, đánh trống ngực, run tay chân, đau đầu, chóng mặt, bồn chồn hoặc yếu cơ.

Trong đó, những thay đổi ở tim mạch là vấn đề cần lưu ý. Kích thích hệ beta-adrenergic có thể làm tăng nhịp tim. Mức độ ảnh hưởng ở mỗi người phụ thuộc vào lượng chất thực tế đi vào cơ thể, tình trạng sức khỏe và các bệnh lý nền.

Người có bệnh tim mạch, rối loạn nhịp tim hoặc các vấn đề sức khỏe khác có thể nhạy cảm hơn với những tác động này. Trẻ nhỏ và người cao tuổi cũng cần được lưu ý nếu xuất hiện các biểu hiện bất thường sau khi ăn thực phẩm nghi ngờ không bảo đảm an toàn.

Tuy nhiên, không nên hiểu rằng cứ ăn thịt có tồn dư Salbutamol là lập tức xuất hiện ngộ độc. Nguy cơ phụ thuộc vào hàm lượng tồn dư và lượng thực phẩm được tiêu thụ. Việc đánh giá nguy cơ cụ thể cần dựa trên kết quả kiểm nghiệm và tình trạng của người tiếp xúc.

Một trong những băn khoăn phổ biến của người tiêu dùng là liệu luộc, rang hoặc nấu thịt thật kỹ có thể làm mất chất tạo nạc hay không.

Theo bác sĩ Thiệu, người dân không nên dựa vào việc nấu chín để coi đó là biện pháp loại bỏ hoàn toàn Salbutamol khỏi thực phẩm.

Một nghiên cứu đánh giá tác động của nhiệt đối với Salbutamol trong mô thịt lợn cho thấy hoạt chất này vẫn tương đối ổn định sau khi luộc ở 70 và 100 độ C trong 45 phút, cũng như khi nướng ở 100 độ C. Khi xử lý ở 200 độ C trong khoảng 10 phút, lượng tồn dư giảm khoảng một nửa nhưng không bị phá hủy hoàn toàn.

Điều này có nghĩa việc chế biến thông thường không thể được xem là “lá chắn” bảo đảm thịt đã loại bỏ chất cấm. Vì vậy, kiểm soát Salbutamol cần bắt đầu từ khâu chăn nuôi, sau đó là giết mổ, vận chuyển và lưu thông thực phẩm. Người tiêu dùng gần như không có cách nhận biết chính xác thịt có tồn dư chất cấm chỉ bằng màu sắc, độ nạc hay hình thức bên ngoài.

Thay vì cố tìm dấu hiệu của “thịt siêu nạc”, bác sĩ khuyến cáo người dân ưu tiên thịt có nguồn gốc rõ ràng, được cung cấp qua những cơ sở, hệ thống có kiểm soát và khả năng truy xuất.

Nếu sau khi ăn thịt hoặc nội tạng nghi ngờ không bảo đảm an toàn xuất hiện tim đập nhanh, hồi hộp rõ rệt, run tay chân, chóng mặt, đau đầu, buồn nôn, khó thở hoặc mệt bất thường, người dân nên ngừng sử dụng thực phẩm nghi ngờ và đến cơ sở y tế để được kiểm tra.

Điều quan trọng nhất vẫn là ngăn chất cấm đi vào chuỗi thực phẩm, thay vì đặt trách nhiệm xử lý tồn dư lên người tiêu dùng sau khi thịt đã được đưa lên mâm cơm.

Theo Công an TP.HCM, cuối tháng 7, lực lượng chức năng kiểm tra 3 xe tải vận chuyển lợn, phát hiện 280 con có kết quả xét nghiệm dương tính với Salbutamol. Mở rộng điều tra tại các cơ sở chăn nuôi, thu gom ở Đồng Nai, nhà chức trách tiếp tục phát hiện 3.909 con lợn, tổng trọng lượng hơn 500 tấn, chứa chất này.

Kết quả điều tra bước đầu xác định từ tháng 1, các đối tượng đưa hơn 10.000 tấn lợn có sử dụng chất cấm tạo nạc ra thị trường, với tổng giá trị ước tính trên 600 tỷ đồng. Thông tin này khiến nhiều người lo ngại về Salbutamol, một hoạt chất vốn được sử dụng trong y tế nhưng bị cấm trong chăn nuôi.